Przemiany wybranych form rzeźby terenu województwa łódzkiego w ostatnim stuleciu

Słowa kluczowe: procesy eoliczne, procesy stokowe, województwo łódzkie, Polska Środkowa

Abstrakt

W pracy zajęto się zagadnieniem zmian ukształtowania terenu województwa łódzkiego w okresie minionych 100 lat. Wobec szczupłości materiałów zaprezentowano jedynie szereg przykładów zmian eolicznych form rzeźby oraz wybranych form występujących na stokach – parowów i innych młodych rozcięć erozyjnych. Przekształcanie rzeźby eolicznej w ostatnim 100-leciu wiązało się zarówno z powstawaniem małych, inicjalnych pagórków eolicznych, jak i przeobrażaniem przez wiatr starszych wydm późnoglacjalnych. Zmiany parowów polegały na szybkiej transformacji kształtów ich zboczy pod wpływem uprawy ziemi i objęły od 2,18 do 51,4% stoków parowów. Podobnie jak w przypadku wydm następowała zarówno transformacja rzeźby wcześniej powstałych parowów neoholoceńskich, jak i tworzyły się na stokach młode i niewielkie, lecz już trwałe formy erozyjne. Analizę zmian rzeźby form eolicznych i form występujących na stokach poprzedzono rozpatrzeniem podatności obszaru województwa łódzkiego na działanie procesów eolicznych i stokowych.

 

 

Bibliografia

Bogacki M., Starkel L. 1999. Typologia i regionalizacja współczesnych procesów rzeźbotwórczych. W: L. Starkel (red.) Geografia Polski. Środowi-sko przyrodnicze. Wyd. Nauk. PWN, War-szawa: 442-427.

Brown R.B., Cutshall N.H., Kling G.F. 1981. Agricultural erosion indicated by Ceasium-137 activity in soils. Soil Science Society of American Jour-nal 45: 1184-1190.

Buraczyński J. 1990. Rozwój wąwozów na Roztoczu Gorajskim w ostatnim tysiącleciu. Annales UMCS 44/45, B: 95-104.

Dylik J. 1951. Utwory podobne do lessu w środkowej Polsce. Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń VI/1(10), ŁTN, Łódź.

Dylik J. 1952. Głazy rzeźbione przez wiatr i utwory podobne do lessu w środkowej Polsce. Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego 66: 231-332.

Dylikowa A. 1952. O metodzie badań strukturalnych w geomorfologii glacjalnej. Acta Geographica Universitatis Lodziensis 3: 1-74.

Dylikowa A. 1958. Próba wyróżnienia faz rozwoju wydm w okolicach Łodzi. Acta Geographica Universitatis Lodziensis 8: 233-268.

Dylikowa A. 1967. Wydmy środkowej Polski i ich znaczenie dla stratygrafii schyłkowego plejstocenu. W: R. Galon, J. Dylik (red.) Czwartorzęd Polski. Wyd. PWN, Warszawa: 353-371.

Forysiak J., Twardy J. 2012. Development of human-induced geomorphological processes in the vicinity of peatlands of Central Poland. W: J. Forysiak, L. Kucharski, M. Ziułkiewicz (red.) Peatland in seminatural landscape – their transformation and possibility of protection. Bogucki Wyd. Nauk., Poznań: 85-99.

Galon R. 1958. Z problematyki wydm śródlądowych w Polsce. W: R. Galon (red.) Wydmy śródlądowe Polski, 1. PWN, Warszawa: 13-31.

Gawlik H. 1969. Wydmy w Kotlinie Szczercowskiej. Prace Geograficzne IG PAN, 75: 249-287.

Govers G., Quine T.A., Desmet P., Poesen J., Bunte K. 1994. The role of tillage in soil redistribution on hillslopes. European Journal of Soil Science 45: 469-478.

Goździk J. 1986. Czas w geomorfologii. Przegląd zagadnień metodologicznych. Czasopismo Geograficzne LVII/2: 183-201.

Hildebrandt-Radke I., Stróżyk M., Czebreszuk J., Jaeger M., Pospieszny Ł., Cwaliński M., Niebieszczański J., Rotnicka J. 2018. Wykorzystanie metody litologicznej do weryfikacji rezultatów nieinwazyjnych badań kurhanów z epoki brązu na pograniczu śląsko-wielkopolskim (Las Krotoszyn, Wielkopolska). Acta Geographica Lodziensia 107: 73-92.

Janicki G. 2016. System stoku zmywowego i jego modelowanie statystyczne – na przykładzie Wyżyn Lubelsko-Wołyńskich. Wyd. UMCS, Lu-blin.

Józefaciuk A., Józefaciuk C. 1979. Próba oceny zagrożenia gruntów w Polsce erozją wietrzną. Pamiętnik Puławski 71: 151-176.

Józefaciuk A., Józefaciuk C. 1992. Gęstość sieci wąwozowej w fizjograficznych krainach Polski. Pamiętnik Puławski 101: 51-66.

Józefaciuk A., Józefaciuk C. 1995. Erozja agroekosystemów. Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa.

Józefaciuk A., Józefaciuk C. 1996. Mechanizm i wskazówki metodyczne badania procesów erozji gleb. Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa.

Kobendza J., Kobendza R. 1958. Rozwiewanie wydm Puszczy Kampinoskiej. W: R. Galon (red.) Wydmy śródlądowe Polski, 1. PWN, Warszawa: 95-170.

Kossman O. 1930. O wydmie aleksandrowskiej. Czasopismo przyrodnicze, IV. Wydawnictwo Towarzystwa Przyrodniczego im. St. Staszica w Łodzi, Łódź: 257-264.

Krzemiński T. 1965. Przełom doliny Warty przez Wyżynę Wieluńską. Acta Geographica Lodziensia 21: 1-95.

Maksymiuk Z. 1992. Zależność między gęstością sieci rzecznej a przepuszczalnością podłoża w środkowej Polsce. Acta Geographica Lodziensia, Folia Geographica 16: 7-17.

Maruszczak H. 1980. Stratigraphy and chronology of the Vistulian loesses in Poland. Quaternary Studies in Poland 2: 57-76.

Muchowski J. 1977. Młode wcięcia erozyjne południowej strefy krawędziowej Wyżyny Lubelskiej, ich geneza, wiek i dynamika rozwoju. Biuletyn Geologiczny 22: 117-154.

Musierowicz A. (red.) 1961a. Mapa gleb Polski w skali 1:300 000, arkusz C3 (Płock). Wydanie A, Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa.

Musierowicz A. (red.) 1961b. Mapa gleb Polski w skali 1:300 000, arkusz D3 (Łódź). Wydanie A, Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa.

Nowocień E. 1996. Dynamika rozwoju wąwozów dro-gowych na obszarach lessowych. Pamiętnik Puławski 107: 101-111.

Pełka-Gościniak J. 2000. Development of aeolian relief in areas transformed by human impact (a case study of Bukowno neighbourhood – eastern part of Silesian Upland). W: R. Dulias, J. Pełka-Gościniak (red.) Aeolian processes in different landscape zones. Uniwersytet Śląski, SGP, Sosnowiec: 129-142.

Rodzik J. 2006. Wąwozy – naturalne czy kulturowe elementy krajobrazu? Problemy Ekologii Krajobrazu 18: 377-382.

Rodzik J., Gardziel Z. 2004. Układy krajobrazowe wąwozów kazimierskich. W: M. Kucharczyk (red.) Współczesne problemy ochrony krajobrazu. Zarząd Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych, Lublin: 85-92.

Rodzik J., Terpiłowski S., Godlewska A. 2011. Influence of field and road pattern change on gully development in the Bug River valley side (E Poland). Landform Analysis 17: 145-149.

Rzepecki S., Twardy J., Forysiak J. 2015. LiDAR, barrows and aeolian hillocks. Between theory and practice. Sprawozdania Archeologiczne 67: 101-112.

Sinkiewicz M. 1989. Zmiany rzeźby terenu Pojezierza Kujawskiego pod wpływem procesów stokowych. Studia Societatis Scientiarum Torunensis C, 9, 6: 1-104.

Sinkiewicz M. 1991. Znaczenie denudacji antropogenicznej w przeobrażaniu niektórych elementów środowiska geograficznego w okolicy Turka. W: W. Stankowski (red.) Przemiany środowiska geograficznego obszaru Konin-Turek. Inst. Bad. Czwart. UAM, Poznań: 232-239.

Sinkiewicz M. 1995. Przeobrażenia rzeźby terenu i gleb w okolicy Biskupina wskutek denudacji antropogenicznej. W: W. Niewiarowski (red.) Zarys zmian środowiska geograficznego okolic Biskupina pod wpływem czynników naturalnych i antropogenicznych w późnym glacjale i holocenie. Ofic. Wyd. „Turpres”, Toruń: 247-297.

Sinkiewicz M. 1998. Rozwój denudacji antropoge-nicznej w środkowej części Polski północnej. Wyd. UMK, Toruń.

Sobolew S.S. 1948. Razwitije erozjonnych procesow na tieritorji jewropiejskoj czasti SSSR i borba s nimi. Izd. Akad. Nauk SSSR. Moskwa-Lenin-grad.

Szczypek T. 1994a. Inicjalne kopczyki piaszczyste typu “nebkha”. W: B. Nowaczyk, T. Szczypek (red.) Vistuliańsko-holoceńskie zjawiska i procesy eoliczne (wybrane zagadnienia). Wyd. SGP, Poznań: 89-98.

Szczypek T. 1994b. Pasowość rzeźby deflacyjno-akumulacyjnej (na przykładzie piaskowni w Bukownie na Wyżynie Śląskiej. W: B. Nowaczyk i T. Szczypek (red.) Vistuliańsko-holoceńskie zjawiska i procesy eoliczne (wybrane zagadnienia). Wyd. SGP, Poznań: 77-88.

Szczypek T., Wach J. 1991. Rozwój współczesnej wydmy w warunkach silnej antropopresji. U Śl., Katowice.

Szczypek T., Wach J. 1993. Antropogenicznie uwarunkowane procesy i formy eoliczne na Wyżynie Śląskiej. SGP, Poznań.

Szczypek T., Wach J. 1998. Rozwój pagórków antropogenicznych pod wpływem czynnika eolicznego. W: T. Szczypek, J. Wach (red.) Współczesne procesy eoliczne. SGP, Sosnowiec: 5-20.

Szpikowski J. 2010. Antropogeniczne przekształcenia rzeźby zlewni Perznicy w neoholocenie (Pojezierze Drawskie, dorzecze Parsęty). Wyd. Nauk UAM, Poznań.

Twardy J. 1995. Dynamika denudacji holoceńskiej w strefie krawędziowej Wyżyny Łódzkiej. Acta Geographica Lodziensia 69: 1-213.

Twardy J. 2005. Gully erosion in middle Poland. W: J. Rejman, W. Zgłobicki (eds) Human impact on sensitive geosystems. UMCS, Lublin: 129-142.

Opublikowane
2019-12-22
Dział
Artykuły