MIĘDZY POLAKIEM A CZŁOWIEKIEM. BRZOZOWSKI – ŻEROMSKI: DWIE STRATEGIE PISARSKIE Z MITAMI W TLE

  • Katarzyna Badowska Zakład Literatury Pozytywizmu i Młodej Polski, Instytut Filologii Polskiej i Logopedii, Wydział Filologiczny, Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-6149-5612
Słowa kluczowe: Stanisław Brzozowski; Stefan Żeromski; tożsamość w literaturze; patriotyzm w literaturze; polskość, mit w literaturze

Abstrakt

 The author analyzes the strategies of keeping balance between the characters’ subjectivity and their national identity in the novels written by Stefan Żeromski and Stanislaw Brzozowski shortly before Poland regained independence. She argues that Żeromski, although well known for creating characters who are patriotic, committed, and actively involved in the making of their country’s history, tried to distance himself from the so-defined Polishness in order to show more universal characters. All Brzozowski’s works, on the other hand, prioritized the concept of a universal human being over an individual defined solely in terms of his Polish national identity, and asked whether a contemporary human being has any homeland at all. At the end of his life, however, he re-embraced his Polish identity, gradually giving up on the concept of a “universal man.”

Bibliografia

Badowska Katarzyna. 2015. Człowiek ze skazą. Bohater Żeromskiego w poszukiwaniu „ja” (o Urodzie życia). W: Stefan Żeromski. Kim był? Kim jest? Red. Zdzisław Jerzy Adamczyk. Kielce: Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Witolda Gombrowicza. S. 182–197.

Barthes Roland. 2000. Mitologie. Przeł. Adam Dziadek. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Brzozowski Stanisław. 1913. Pamiętnik. Lwow: Księgarnia Polska B. Połonieckiego.

Brzozowski Stanisław. 1936. Współczesna powieść i krytyka. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Literackiego.

Brzozowski Stanisław. 1970. Listy. T. 1 i 2. Oprac., przedm. i komentarze Mieczysław Sroka. Krakow: Wydawnictwo Literackie.

Brzozowski Stanisław. 1979. Sam wśród ludzi. Oprac. Marta Wyka. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Brzozowski Stanisław. 1990. Idee. Wstęp do filozofii dojrzałości dziejowej. Wstęp Andrzej Walicki. Krakow: Wydawnictwo Literackie.

Brzozowski Stanisław. 1997. Legenda Młodej Polski. Studia o strukturze duszy kulturalnej. Oprac. Janina Bahr. Krakow: Wydawnictwo Literackie.

Brzozowski Stanisław. 2007. Głosy wśród nocy. Studia nad przesileniem romantycznym kultury europejskiej. Wstęp Cezary Michalski. Posł. Agata Bielik-Robson. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Brzozowski Stanisław. 2012. Pod ciężarem Boga, Wiry, Płomienie. Posł. Marta Wyka. Krakow: Wydawnictwo Literackie.

Burek Tomasz. 1966. Arcydzieło niedokończone. „Tworczość”, nr 6. S. 34–39.

Burzyńska Anna, Markowski Michał Paweł. 2006. Teorie literackie XX wieku. Podręcznik. Krakow: Znak.

Cassirer Ernst. 2006. Mit państwa. Przeł. Anna Staniewska. Warszawa: Wydawnictwo IFIS PAN.

Cywiński Bohdan. 1974. Narodowe i ludzkie w myśli Stanisława Brzozowskiego. W: Wokół myśli Stanisława Brzozowskiego. Red. Andrzej Walicki, Roman Zimand. Krakow: Wydawnictwo Literackie. S. 257–276.

Durand Gilbert. 1979. Figures mythiques et visages de l’oeuvre. De la mythocritique a la mythanalyse. Paris: Berg International.

Filipkowska Hanna. 1972. Z problematyki mitu w literaturze Młodej Polski. W: Problemy literatury polskiej lat 1890–1910. Red. Hanna Kirchner, Zbigniew Żabicki. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. S. 221–251.

Flis-Czerniak Elżbieta. 2015. Błędni rycerze i nauczyciele rozumności. Dialogi z romantyzmem w literaturze polskiej lat 1864–1918. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Gutowski Wojciech. 2001. Stefan Żeromski – „Dzieje grzechu”. W: Lektury polonistyczne. Red. Gabriela Matuszek. Krakow: Universitas. S. 199–227.

Haecker Emil. 1909. Rzecz o „Płomieniach” Stanisława Brzozowskiego. Krakow: nakładem Zygmunta Klemensiewicza.

Hutnikiewicz Artur. 1987. Żeromski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Karwowska Marzena. 2015. Antropologia wyobraźni twórczej w badaniach literackich. Świat wyobrażony Brunona Schulza. Łodź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łodzkiego.

Kowalczykowa Alina. 2013. W przededniu. Stefan Żeromski w Niepodległej. „Nauka”, nr 2. S. 117–137.

Kuźma Erazm. 1986. Kategoria mitu w badaniach literackich. „Pamiętnik Literacki”, nr 4. S. 55–73.

Jakubczyk Jan. 2009. Brzozowski o Żeromskim, Żeromski o Brzozowskim. W: Tenże. Późne tropy Młodej Polski (1914–1939). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. S. 207–222.

Maciejewska Irena. 1987. Wstęp. W: Stefan Żeromski. Ludzie bezdomni. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. S. I–CXLVII.

Maciejewski Jan Zygmunt. 1974. W kłębowisku przeciwieństw. Obraz idei w prozie narracyjnej Stanisława Brzozowskiego. Warszawa–Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Mencwel Andrzej. 2014. Stanisław Brzozowski. Postawa krytyczna. Wiek XX. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Mit [hasło w:] Słownik rodzajów i gatunków literackich. 2006. Red. Grzegorz Gazda, Słowinia Tynecka-Makowska. Krakow: Universitas. S. 418–420. Polskie mity polityczne XIX i XX w. 1994. Red. Wojciech Wrzesiński. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Popiel Magdalena. 2003. Oblicza wzniosłości. Estetyka powieści młodopolskiej. Krakow: Universitas.

Ricoeur Paul. 2002. Symbolika zła. Tłum. Stanisław Cichowicz, Martyna Ochab. Warszawa 2002.

Samborska-Kukuć Dorota. 2016. Syndrom Charouska. Tomasza Judyma problemy z tożsamością. „Folia Litteraria Polonica”, nr 3. S. 155–170.

Sorel Georges. 1999. Reflection on Violence. Cambridge: Cambridge University Press.

Skarga Barbara. 2009. Samotność. W: Taż. Tercet metafizyczny. Krakow: Znak. S. 181–205.

Stala Marian. 1995. Człowiek z właściwościami. W kręgu antropologicznej problematyki Młodej Polski. W: Stulecie Młodej Polski. Red. Maria Podraza-Kwiatkowska. Krakow: Universitas. S. 135–152.

Storr Anthony. 2010. Samotność. Powrót do jaźni. Przeł. Jerzy Prokopiuk, Przemysław Jan Sieradzan. Warszawa: W.A.B.

Wadowski Dariusz. 2013. Mit w społeczeństwie i kulturze. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Walicki Andrzej. 2011. Stanisław Brzozowski – drogi myśli. Krakow: Universitas.

Zalewska Agata. 2016. Legenda i lektura. O Dziejach grzechu Stefana Żeromskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Wydział „Artes Liberales”.

Zdanowicz Anna. 2005. Metafizyka i życie społeczne. Stefan Żeromski wobec problemów współczesności. Warszawa: Biblioteka Narodowa.

Żeromski Stefan. 1916. Sen o szpadzie i sen o chlebie. Zakopane: Księgarnia Podhalańska.

Żeromski Stefan. 1925. Projekt Akademii Literatury Polskiej. Wyd. II przejrzane przez autora. Warszawa–Krakow: Wydawnictwo J. Mortkowicza.

Żeromski Stefan. 1954. Dzienniki. T. 2. Red. Stanisław Adamczewski. Warszawa: Czytelnik.

Żeromski Stefan. 1957. Literatura a życie polskie. W: Tenże. Sen o szpadzie. Pomyłki (Dzieła. T. 4. Red. Stanisław Pigoń). Warszawa: Czytelnik. S. 38–61.

Żeromski Stefan. 1987. Ludzie bezdomni. Oprac. Irena Maciejewska. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Żeromski Stefan. 1993. Uroda życia. Oprac. Kazimiera Zapałowa. Warszawa: Czytelnik.

Żeromski Stefan. 2015. Dzieje grzechu. Oprac. Elżbieta Jaworska. Kielce–Warszawa: Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, IBL PAN.

Opublikowane
2019-11-21
Dział
Artykuły