Genderowe wizerunki opiekunów i opiekunek na łamach tygodników „Polityka” i „Do Rzeczy”. Analiza porównawcza

  • Grzegorz Wójcik Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Zakład Socjologii Medycyny, Katedra Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej https://orcid.org/0000-0002-9747-7432
Słowa kluczowe: płeć kulturowa, opiekunowie, ilościowa i jakościowa analiza zawartości, polskie tygodniki opinii

Abstrakt

Za sprawą procesów globalizacyjnych następują dynamiczne przeobrażenia w społeczeństwie polskim wpływające na sposób pełnienia przez kobiety i mężczyzn roli opiekuna. Jednym ze sposobów socjologicznej eksploracji zjawiska opieki są przekazy medialne, w tym popularne tygodniki opinii, wskazujące na funkcjonujące wzorce społeczne i kulturowe. Zasadniczym celem niniejszego artykułu jest analiza porównawcza genderowych wizerunków opiekunów i opiekunek przedstawionych na łamach dwóch tygodników opinii – „Polityki” i „Do Rzeczy” – obejmująca w obu przypadkach lata 2013–2018. Termin „wizerunek” będzie tutaj rozumiany jako proces społecznego konstruowania świata w taki sposób, aby nadać mu znaczenie. Główną techniką badań stała się ilościowa i jakościowa analiza zawartości. Wyodrębniono cztery kategorie opiekunów: opiekunów dzieci niepełnosprawnych, opiekunów dzieci zdrowych, opiekunów osób starszych oraz przedstawicieli personelu medycznego. Zauważono, że najwięcej tekstów odnosiło się do tych sprawujących opiekę nad dziećmi niepełnosprawnymi i zdrowymi. Wyniki analizy porównawczej wskazują, że przyjęta przez tygodniki linia ideologiczna ma zasadniczy wpływ na sposób ukazywania kobiet i mężczyzn w roli opiekunów. W przypadku „Polityki” dostrzeżono tendencję do akcentowania podmiotowości kobiet opiekunek i angażowania ojców w proces wychowawczy, natomiast na łamach „Do Rzeczy” podkreślono szczególną rolę matki, która dla kobiety powinna stać się rolą priorytetową.

Bibliografia

Althusser Louis. 2006. Ideologie i aparaty ideologiczne państwa, 2–29. Warszawa: Studenckie Koło Filozofii Marksistowskiej (Uniwersytet Warszawski).

Baker Kevin, Noelle Robertson, David Connelly. 2010. “Men caring for wives or partners with dementia: Masculinity, strain and gain”. Aging & Mental Health 14(3): 319–327.

Barker Chris. 2005. Studia kulturowe. Teoria i praktyka, przeł. A. Sadza. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bédard Michael, Rylee Kuzik, Lori Chambers, William D. Molloy, Sacha Dubois, Judith A. Lever. 2005. “Understanding burden differences between men and women caregivers: The contribution of care-recipient problem behaviors”. International Psychogeriatric 17(1): 99–118.

Berger Peter L., Thomas Luckmann. 2010. Społeczne tworzenie rzeczywistości. Traktat z socjologii wiedzy, przeł. J. Niżnik. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bunda Martyna. 2019. „Nowy wspaniały świat”. Polityka 6: 36–37.

Czarnecki Maciej. 2016. Dzieci Norwegii. O państwie (nad)opiekuńczym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Davidson Kate, Sara Arber, Jay Ginn. 2000. “Gendered meanings of care work within late life marital relationships”. Canadian Journal on Aging 19(4): 536–553.

Dzwonkowska-Godula Krystyna. 2015. Tradycyjnie czy nowocześnie? Wzory macierzyństwa i ojcostwa w Polsce. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Engster Daniel. 2009. Rozważania na temat teorii opieki: Praktyka i obowiązek opieki, przeł. M. Maciejewska, M. Marszałek. W: Gender i ekonomia opieki, A. Zachorowska-Mazurkiewicz, E. Charkiewicz (red.), 25–60. Warszawa: Biblioteka Think Tanku Feministycznego.

Gerber Alexandra. 2011. “Cultural categories of worth and Polish gender policy in the context of EU accession”. Social Politics: Intrenational Studies in Gender, State and Society 18(4): 490–514.

Graff Agnieszka. 2008. The return of real men and real women: Gender and EU accession in three Polish weeklies. In: Global empowerment of women: Responses to globalization, politicized religions and gender violence, C.M. Elliott (ed.), 191–212. London and New York: Routledge.

Kluczyńska Urszula. 2017. Mężczyźni w pielęgniarstwie. W stronę męskości opiekuńczej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego.

Kluczyńska Urszula. 2009. Konstrukt ojcostwa w kulturze współczesnej. W: Wybrane obszary opieki. Konteksty historyczne i współczesne, J. Skrzypczak, D. Żołądź-Strzelczyk, M. Cylkowska-Nowak (red.), 129– 240. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego.

Kotras Marcin. 2013. „Dwa światy, dwie narracje. Retoryka tygodników opinii „W Sieci” i „Polityka””. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica 46: 89–109.

Kramer Betty J. 2005. Men as caregivers: An overview. In: Men as caregivers, B.J. Kramer, E.H. Thompson Jr. (eds.), 3–19. New York: Prometheus Books.

Krippendorff Klaus. 2013. Content analysis. An introduction to its methodology (3rd edition). California, CA: Sage Publications.

Kurdupski Michał. 2018. „Gazeta Polska”, „Sieci” i „Do Rzeczy” z rekordowymi spadkami. „Gość Niedzielny” liderem sprzedaży. Wirtualnemedia.pl. https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/sprzedaz-tygodnikow-opinii-pazdziernik-2018-roku-gosc-niedzielny [dostęp:22.02.2019].

Lemon Jennifer. 1995. “Masculinity in crisis?”. Agenda 11(24): 61–71.

Litt Jacquelyn. 2004. “Women’s carework in low-income households: The special case of children with attention deficit hyperactivity disorder”. Gender & Society 18(5): 625–644.

Malacrida Claudia. 2002. “Alternative therapies and attention deficit disorder: Discourses of maternal responsibility and risk”. Gender & Society 16(3): 366–385.

Mikołajczyk-Lerman Grażyna. 2011. „Kobiety i ich niepełnosprawne dzieci”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica 39: 73–90.

Palęcka Alicja, Helena Szczodry. 2011. Hipermacierzyństwo – na przykładzie matek osób z niepełnoprawnością intelektualną. W: Kobiety w społeczeństwie polskim, A. Palęcka, H. Szczodry, M. Warat (red.), 17–42. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Phillips Judith. 2009. Troska, przeł. A. Gruba. Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Pearlin Leonard I., Joseph T. Mullan, Shirley J. Semple, Marylin M. Skaff. 1990. “Caregiving and the stress process: An overview of concepts and their measures”. The Gerontologist 30(5): 583–594.

Pinquart Martin, Silvia Sörensen. 2006. “Gender differences in caregiver stressors, social resources, and health: An updated meta-analysis”. The Journals of Gerontology, Series B: Psychological Sciences and Social Sciences 61(1): 33–45.

Polityka.pl. https://www.polityka.pl/opolityce/redakcja [dostęp: 5.08.2019].

Rosochacka-Gmitrzak Magdalena, Mariola Racław. 2015. „Opieka nad zależnymi osobami starszymi w rodzinie: Ryzyko i ambiwalencja”. Studia Socjologiczne 2(217): 23–47.

Russel Richard. 2007. “Men doing ‘women’s work’: Elderly men caregivers and the gendered construction of care work”. The Journal of Men’s Studies 15: 1–18.

Sekułowicz Małgorzata. 2010. Problemy funkcjonowania matek i ojców dzieci z niepełnosprawnością – analiza narracji. W: Edukacyjne i rehabilitacyjne konteksty rozwoju osób z niepełnosprawnością w różnych okresach życia, A. Pawlak, Z. Palak, A. Bujnowska (red.), 47–67. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Sikorska Małgorzata. 2012. Życie rodzinne. W: Współczesne społeczeństwo polskie, A. Giza, M. Sikorska (red.), 185–228. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Sikorska Małgorzata. 2009. Nowa matka, nowy ojciec, nowe dziecko. O nowym układzie sił w polskich rodzinach. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Slany Krystyna. 2002. Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego w ponowoczesnym świecie. Kraków: Nomos.

Suwada Katarzyna. 2017. „Męskości opiekuńcze. Zaangażowanie w ojcostwo a rekonstrukcja modeli męskości”. Miscellanea Anthropologica et Sociologica 18(2): 77–90.

Suwada Katarzyna, Lars Plantin. 2014. “On fatherhood, masculinities, and family policies in Poland and Sweden – a comparative study”. Polish Sociological Review 4(188): 509–524.

Stelter Żaneta. 2013. Pełnienie ról rodzicielskich wobec dziecka niepełnosprawnego intelektualnie. Warszawa: Difin.

Ślusarska Barbara, Beata Dobrowolska, Danuta Zarzycka. 2008. „Teoretyczne podstawy kategorii opieka w pielęgniarstwie”. Problemy Pielęgniarstwa 16(4): 384–389.

Szczepaniak Karolina. 2012. „Zastosowanie analizy treści w badaniach artykułów prasowych – refleksje metodologiczne”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica 42: 83–112.

Tobiasz-Adamczyk Beata. 2011. „Wsparcie społeczne, sieci a nierówności w stanie zdrowia w wieku starszym na przykładzie umieralności i jakości życia uwarunkowanej stanem zdrowia”. Zeszyty Naukowe Ochrony Zdrowia. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie IX(2): 119–126.

Twardowski Andrzej. 2008. Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych. W: Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, I. Obuchowska (red.), 18–54. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Wójcik Grzegorz. 2013. Ojcowie „na obcasach”. Analiza wizerunków „nowych” ojców w czasopiśmie „Wysokie Obcasy”. W: Zagadnienia małżeństwa i rodzin w perspektywie feministyczno-genderowej, K. Slany (red.), 107–125. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Wylder Jeffri Anne, Mirka Koro-Ljunburg, Regina Bussing. 2009. “ADHD, motherhood and intersectionality: An exploratory study”. Race, Gender & Class 16(3/4): 59–81.

Yee Jennifer L., Richard Schulz. 2000. “Gender differences in psychiatric morbidity among family caregivers: A review and analysis”. The Gerontologist 40(2): 147–164.

Youngmee Kim, Matthew J. Loscalzo, David K. Wellisch, Rachel L. Spillers. 2006. “Gender differences in caregiving stress among caregivers of cancer survivors”. Psycho-Oncology 15(12): 1086–1092.

Zakrzewska-Manterys Elżbieta. 1995. Down i zespół wątpliwości. Studium z socjologii cierpienia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe „Semper”.

Zybertowicz Andrzej. 2001. „Konstruktywizm jako orientacja metodologiczna w badaniach społecznych”. Kultura i Historia 1. https://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/48#1 [dostęp: 2.02.2020].

Herbich Anna. 2013. „Moja pociecha mnie bije”. Do Rzeczy 2: 35–37 [2D2013].

Hołdyńska Ewa. 2015. „Dziecko to nadal luksus”. Do Rzeczy 6: 34–35 [6D2015].

Kałucki Jarosław. 2014. „Proces o złe wychowanie”. Do Rzeczy 26: 40–42 [26D2014].

Kowalski Jakub. 2015. „Rodzina metodą in vitro”. Do Rzeczy 13: 36–37 [13D2015].

Malinowski Henryk E. 2015. „Norweski dramat polskich rodziców”. Do Rzeczy 22: 76–77 [22D2015].

Niewińska Agnieszka. 2018. „Niosąc pomoc”. Do Rzeczy 16: 42–43 [16D2018].

Niewińska Agnieszka. 2017a. „Rodzice jak bohaterowie”. Do Rzeczy 14: 38–39 [14D2017].

Niewińska Agnieszka. 2017b. „Rodzice kontra Norwegia”. Do Rzeczy 39: 37–39 [39D2017].

Niewińska Agnieszka. 2016. „Rozdajemy pomoc bezpłatnie”. Do Rzeczy 50: 40–41 [50D2016].

Niewińska Agnieszka. 2015. „Liberalny gwałt na dzieciach”. Do Rzeczy 5: 14–15 [5D2015].

Niewińska Agnieszka. 2014a. „Mąż mówi do mnie house manager”. Do Rzeczy 2: 44–45 [2D2014].

Niewińska Agnieszka. 2014b. „Rodzicu, zrób to sam”. Do Rzeczy 12: 38–39 [12D2014].

Niewińska Agnieszka. 2013. „To oni zatrzymali Tuska”. Do Rzeczy 40: 26–27 [40D2013].

Pinkosz Katarzyna. 2018. „Krucha psyche przed osiemnastką”. Do Rzeczy 8: 110–111 [8D2018].

Pinkosz Katarzyna. 2015. „Tabletowe dziecko”. Do Rzeczy 51: 45–47 [51D2015].

Staniszewski Mariusz. 2013. „Czekają nas rządy starców”. Do Rzeczy 30: 19–21 [30D2013].

Terlikowski Tomasz P. 2018. „Rodzina to przyszłość”. Do Rzeczy 37: 40–41 [37D2018].

Terlikowski Tomasz P. 2017. „Jak zostałem postępowym ojcem”. Do Rzeczy 2: 40–41 [2D2017].

Terlikowski Tomasz P. 2015. „Transdzieci, czyli chłopiec z menstruacją”. Do Rzeczy 21: 76–77 [21D2015].

Terlikowski Tomasz P. 2014. „Lewiatan przeciwko rodzinie”. Do Rzeczy 1: 38–39 [1D2014].

Tycner Adam. 2013. „Bezdzietna Polska”. Do Rzeczy 30: 16–18 [30D2013].

Warzecha Łukasz. 2018. „Klaps z ideologią”. Do Rzeczy 32: 20–23 [32D2018].

Zboralski Łukasz. 2018. „Rodzic nie jest zagrożeniem”. Do Rzeczy 32: 24–26 [32D2018].

Zboralski Łukasz. 2017.„Uczniowie nie chcą seksu”. Do Rzeczy 37: 38–39 [37D2017].

Bunda Martyna. 2018a. „Co za życie”. Polityka 45: 31–33 [45P2018].

Bunda Martyna. 2018b. „Matki Polki Wykluczone”. Polityka 19: 32–33 [19P2018].

Bukłaha Zuzanna. 2017. „Białe czepki od czarnej roboty”. Polityki 41: 33–35 [41P2017].

Cieśla Joanna. 2018. „Bez znieczulenia”. Polityka 49: 30–32 [49P2018].

Gierak-Onoszko Joanna. 2015. „Zawrócone dzieci”. Polityka: 15: 22–25 [15P2015].

Krasnowska Violetta. 2018. „Dentobusy i inne fikcje”. Polityka 50: 34–35 [50P2018].

Leszczyńska Joanna. 2016. „Kocham cię, ty moja matko zastępcza”. Polityka 9: 100–105 [9P2016].

Leszczyńska Joanna. 2015. „Tata nie odpuszcza”. Polityka 9: 108–113 [9P2015].

Maziuk Anna. 2017. „Zmęczony anioł stróż”. Polityka 51: 40–42 [51P2017].

Paczkowska Agnieszka. 2014. „Troska ma granice”. Polityka 5: 47–49 [5P2014].

Podgórska Joanna. 2017. „Dziesięć dni samotności”. Polityka 7: 25–27 [7P2017].

Socha Ryszarda. 2014. „Życie to nie lalka”. Polityka 7: 32–33 [7P2014].

Sowa Agnieszka. 2018a. „Jeden na jednego”. Polityka 3: 29–31 [3P2018].

Sowa Agnieszka. 2018b. „Mity a życie”. Polityka 17: 30–32 [17P2018].

Sowa Agnieszka. 2018c. „Rodzina się trzyma”. Polityka 51: 40–42 [51P2018].

Sowa Agnieszka. 2016. „Życie poza życiem”. Polityka 46: 22–25 [46P2016].

Szyperska Urszula. 2015. „Srebrne tsunami”. Polityka 5: 33–35 [5P2015].

Turlej Elżbieta, Violetta Krasnowska. 2016. „Gdzie ci ojcowie?”. Polityka 45: 18–20 [45P2016].

Turlej Elżbieta, Małgorzata Osowiecka. 2014. „Seksualnie nienormalni”. Polityka 47: 34–36 [47P2014].

Turlej Elżbieta. 2013. „Niania i ja”. Polityka 7: 52–55 [7P2013].

Walewski Paweł. 2018. „Autystyk na aucie”. Polityka 27: 36–37 [27P2018].

Walewski Paweł. 2016. „Niewidoczni”. Polityka 17: 79–80 [17P2016].

Wilczak Jagienka, Wiesław Romanowski. 2016. „Niewidzialni”. Polityka 25: 18–20 [25P2016].

Wilk Paulina. 2015. „Dwa lata i basta”. Polityka 22: 49–51 [22P2015].

Opublikowane
2020-05-06
Dział
Artykuły