O przejawach świadomości językowej Warmiaków i Mazurów w pierwszej połowie XX wieku

_________________________________

Słowa kluczowe: świadomość językowa, Warmia i Mazury, gwary

Abstrakt

W artykule została przeprowadzona analiza wypowiedzi mieszkańców Warmii i Mazur zanotowanych w czasie badań dialektologicznych prowadzonych w latach pięćdziesiątych XX wieku. Obserwacji poddane zostały zapisane opinie i sądy, będące przejawami świadomości językowej ludności. Bardzo liczne wypowiedzi tego typu dotyczyły słownictwa, umiejętności rozróżniania i używania wyrazów gwarowych, ogólnopolskich i niemieckich. Autochtoni wykazywali się także dobrą orientacją w zagadnieniach fonetycznych – zwracali uwagę na mazurzenie (określali je mianem szczypania) i wymowę samogłosek nosowych. W związku z sytuacją polityczną w pierwszej połowie XX wieku wykazywali zainteresowanie pochodzeniem rodzimej gwary i jej stosunkiem do innych języków (polskiego, niemieckiego) i funkcjonowaniem w społeczeństwie. Wypowiedzi Warmiaków i Mazurów ukazują także pozytywne emocje łączące się z językiem przekazywanym dzieciom zwłaszcza przez kobiety (matki, babcie, prababcie).

 

BIBLIOGRAFIA

Cygan Stanisław, 2003, Świadomość językowa mieszkańców kieleckiej wsi Lasocin, w: H. Sędziak, red., Polszczyzna Mazowsza i Podlasia. Cz. VII, Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów, Łomża, s. 67–79.

Cygan Stanisław, 2011, Przejawy świadomości językowej mieszkańców wsi końca XX wieku na przykładzie Lasocina na Kielecczyźnie, Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego, Kielce.

Dubisz Stanisław, 1977, Nazwy roślin w gwarach ostródzko-warmińsko-mazurskich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa.

Jasiński Janusz, 2003, Nowa monografia niemiecka o Mazurach, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, nr 1, s. 75–91.

Markowski Andrzej, 2012, Kultura języka polskiego. Teoria. Zagadnienia leksykalne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Nitsch Kazimierz, 1957, Dialekty języka polskiego, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Kraków–Warszawa.

Oronowicz-Kida Ewa, 2009, Tabu językowe a przezwiska ludowe, w: A. Dąbrowska, red., Język a kultura. Tabu w języku i kulturze, t. 21, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław, s. 233–240.

Perzowa Henryka, 1987, Zarys dziejów Ostródzkiego, Warmii i Mazur, w: Z. Stamirowska, red., Słownik gwar Ostródzkiego, Warmii i Mazur, t. 1 (A–Ć), Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk– Łódź, s. 7–23.

Pomianowska Wanda, 1950, Uwagi o „gadce” warmijskiej, „Poradnik Językowy”, z. 3, s. 14–18.

Sobolewska Katarzyna, 2017, Warmia i Mazury na styku kultur. Relacje między językiem polskim, niemieckim a gwarą w wypowiedziach autochtonów z lat 50. XX wieku, w: B. Osowski, J. Kobus, P. Michalska-Górecka, A. Piotrowska-Wojaczyk, Język w regionie, region w języku 2, Wydawnictwo Poznańskie Studia Polonistyczne, Poznań, s. 305–319.

Steffen Augustyn, 1932, Jak lud odczuwa różnice dialektyczne, „Język Polski”, R. XVII, s. 120–122.

Tambor Jolanta, 2006, Mowa Górnoślązaków oraz ich świadomość językowa i etniczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Urbańczyk Stanisław, 1962, Zarys dialektologii polskiej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

 

Opublikowane
2020-01-19
Dział
Artykuły