Obowiązek raportowania schematów podatkowych przez korzystających wobec wolności od samooskarżania w kontekście wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka J.B. przeciwko Szwajcarii

Słowa kluczowe: schematy podatkowe, raportowanie, przepisy MDR, zakaz samooskarżania, prawa człowieka

Abstrakt

Przedmiot badań: Orzeczenie J.B. przeciwko Szwajcarii wydane przez ETPCz jest jednym z wy­znaczników standardu ochrony wolności od samooskarżenia. Zgodnie z treścią tego orzeczenia, jednostka powinna być chroniona przed przymusem składania dokumentów, które dostarczyłyby informacji mogących stanowić dowód przeciwko niej. Przepisy MDR (Mandatory Disclosure Rules – raportowanie schematów podatkowych), zawarte w rozdziale 11a Ordynacji podatkowej, nakładają na korzystających obowiązek raportowania do Szefa Krajowej Informacji Skarbowej każdej działalności prawnej mającej skutki w prawie podatkowym.

Cel badawczy: Celem niniejszego artykułu jest przeprowadzenie analizy prawno-porównawczej regulacji MDR z wyrokiem w sprawie J.B. przeciwko Szwajcarii i wykazanie możliwych analogii z regulacją MDR, które mogą pomóc rozpoznać możliwe naruszenia zakazu zmuszania do samo­oskarżania, wywodzonego z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Celem artykułu jest także sprawdzenie, na ile MDR stanowi obowiązek autodonosu.

Metoda badawcza: W artykule zastosowano komparatystyczną analizę orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Analiza została też wsparta analizą dogmatyczno-prawną obowiązku raportowania schematów podatkowych. Wyko­rzystano głównie orzeczenie ETPCz J.B. przeciwko Szwajcarii w zakresie prawa do zachowania milczenia. Porównano też standard ochrony wolności od samooskarżania odtworzony na przykła­dzie J.B. z normami MDR.

Wyniki: Przepisy MDR mogą stanowić ciche zbieranie dowodów na potrzeby innych po­stępowań i są niezgodne z prawem do milczenia, szczególnie w przypadku osób fizycznych, a postępowanie podatkowe może mieć charakter karny. Nie ma znaczenia formalne rozdziele­nie postępowań. W tym zakresie stanowisko ETPCz podziela też TSUE.

Bibliografia

Dekret Rady Federalnej Szwajbarii z 9 grudnia 1940 r. w sprawie nałożenia bezpośredniego podatku federalnego [Bundesratsbeschluss über die Erhebung einer direkten Bundessteuer (BdBSt)].

Dyrektywa Rady (UE) 2018/822 z dnia 25 maja 2018 r., Dz.U. UE, L139/1.

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Dz.U. UE C 326/391.

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Dz.U. z 1993 r., nr 61.

Traktat o Unii Europejskiej (Dz.U. UE C 202 z 7.06.2016).

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, Dz.U. z 2020 r., poz. 1325.

Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks Karny Skarbowy, Dz.U. z 2021 r., poz. 408.

Filipczyk H., Tax Non-avoidace as a Missing Piece of the Puzzle in the CSR Agenda in Poland, Annales. Etyka w Życiu Gospodarczym 2015 (grudzień)/18/4, s. 111–125.

Górski M., Karta Praw Podstawowych UE jako living instrument, w: J. Barcik, M. Półtorak, Unia Europejska w przededniu Brexitu, C.H. Beck, Warszawa 2018, s. 91–99.

Hofmański P., Wróbel A., Art. 6 Prawo do rzetelnego procesu sądowego, w: L. Garlicki, Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Komentarz do artykułów 1–18, t. 1, C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 241–460.

Jamroży M., Domaszczyńska P., XI Debata Podatkowa: Raportowanie schematów podatkowych (MDR), Przegląd Podatkowy 2019/7, s. 6–8.

Kowalik-Bańczyk K., Prawo do obrony w unijnych postępowaniach antymonopolowych. W kierunku unifikacji standardów proceduralnych w Unii Europejskiej, Wolters Kluwer, Warszawa 2012.

Malinowski D.M., Dyrektywa 2018/822 – zasady przekazywania informacji o uzgodnieniach transgranicznych i ich skutkach podatkowych, Przegląd Podatkowy 2018/8, s. 3–5.

Mariański A., Michalak A., Wprowadzenie obowiązku raportowania schematów podatkowych. Analiza prawno-konstytucyjna, Przegląd Podatkowy 2020/8, s. 30–39.

Rudowski J., Rozdział 11A. Informacje o schematach podatkowych, w: S. Babiarz, B. Dauter, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, J. Rudowski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2019, s. 608–662.

Szelenbaum P.M., Wajda P., Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 4 marca 2014 r. w sprawie Grande Stevens i in. v. Włochy a odpowiedzialność administracyjna osób fizycznych za naruszenie obowiązków informacyjnych na rynku kapitałowym, w: A. Bodnar, A. Ploszka, Wpływ Europejskiej Konwencji Praw Człowieka na funkcjonowanie biznesu, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 95–112.

Turno B., Prawo odmowy przekazania informacji służącej wykryciu naruszenia reguł konkurencji w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2009/LXXI/3, s. 31–48.

Objaśnienia Podatkowe: Informacje o schematach podatkowych (MDR), http://www.podatki.gov.pl/ media/4417/obja%C5%9Bnienia-podatkowe-mdr-z-dnia-31-01-2019.pdf; stan na 15.02.2021 r.

Wyrok ETPCz z dnia 25.02.1993 r., skarga nr 10828/84, Funke przeciwko Francji.

Wyrok ETPCz z dnia 3.08.2001 r., skarga nr 31827/96 J.B. przeciwko Szwajcarii.

Wyrok ETPCz z dnia 11.07.2006 r., skarga nr 54810/00 Jalloh przeciwko Niemcom.

Wyrok ETPCz z dnia 29.06.2007 r., skargi nr 15809/02 i 25624/02 O’Halloran i Francis przeciwko Wielkiej Brytanii.

Wyrok ETPCz z dnia 10.04.2008 r., skargi nr 58452/00 i 61920/00 Lückhof i Spanner przeciwko Austrii.

Wyrok ETPCz z dnia 5.07.2012 r., skarga nr 11663/04 Chambaz przeciwko Szwajcarii.

Wyrok Komitetu Sądowniczego Tajnej Rady Wielkiej Brytanii z dnia 5.12.2000 r. w sprawie Brown przeciwko Stott (Procurator Fiscal, Dunfermline), nr 2001 SCCR 62, [2000] UKPC J1205-1.

Wyrok TSUE z dnia 18.10.1989 r., C-374/87 Orkem, poz. 30. ECLI:EU:C:1989:387.

Wyrok TSUE z dnia 26.02.2013 r. w sprawie C-617/10 Åklagaren przeciwko Hansowi Åkerbergowi Franssonowi, ECLI:EU:C:2013:105.

Wyrok TSUE z dnia 2.02.2021 r., C-481/19 DB przeciwko Commissione Nazionale per le Società e la Borsa (Consob), ECLI:EU:C:2021:84.

Wyrok TK z dnia 12.11.2002 r., SK 40/01, OTK-A 2002/6/81.

Wyrok TK z dnia 17.06.2008 r., K 8/04, OTK-A 2008/5/81.

Wyrok WSA w Warszawie z dnia 29.04.2020 r. III SA/WA 2402/19.

Opublikowane
2021-08-28
Dział
Artykuły - PRAWO