Kliny lodowe i inwolucje w Szkocji
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1961/10/13Słowa kluczowe:
grunty strukturalne, klasyfikacja klinów, osady lodowcoweAbstrakt
Opisano kliny i inwolucje znalezione w 60 lokalizacjach w Szkocji. Niektóre z nich powstały w fazie interstadialnej ostatniego zlodowacenia, inne w okresie ostatecznego ustępowania lodowców, aż do schyłku okresu młodszej tundry (młodszego dryasu; strefa III sekwencji pyłkowej). Kilka inwolucji wydaje się rozwijać dopiero w okresie preborealnym. Kliny występują w osadach glacifluwialnych, a najkorzystniejszym materiałem wydaje się drobny lub średniej wielkości żwir, ale inwolucje występują nie tylko w materiale glacifluwialnym, ale także w glinie zwałowej, osadach glacimorskim, eolicznym oraz w skałach zwietrzałych chemicznie. Klasyfikacje klinów na podstawie kształtu, zaburzeń otaczającego materiału i sposobu formowania są mało przydatne w Szkocji. Większość inwolucji wydaje się być spowodowana ciśnieniem wytwarzanym przez wzrost mas lodowych w gruncie, a nie ściskaniem mokrego, nieskonsolidowanego materiału między wieczną zmarzliną a powierzchniową zamarzniętą skorupą. Korelację inwolucji z określonymi typami gruntów strukturalnych uważa się za przedwczesną.
Bibliografia
Anderson, J. G. C., 1940 - Glacial drifts near Roslin, Midlothian. Geol. Mag., vol. 77.
Black, R. F., 1953 – Permafrost a review. Trans. New York Acad. Sci., ser. II, vol. 15.
Cailleux, A., Taylor, G., 1954 - Cryopédologie. Expéd. Polaires Franç., 4; Paris.
Carruthers, R. G., 1941 - Glacial drifts. Geol Mag., vol. 78.
Charlesworth, J. K., 1955 - The late-glacial history of the Highlands and Islands of Scotland. Trans. Roy. Soc. Edinburgh, vol. 62, pt. III
Common, R., Galloway, R. W., 1958 - Ice wedges in Midlothian: a note. Scott. Geogr. Mag., vol. 74.
Denny, C. S., 1951 - Pleistocene frost action near the border of the Wisconsin drift in Pennsylvania. Ohio Jour. Sci., vol. 51.
Dines, H. G., Hollingworth, S. E., Edwards, W., Buchan, S., Weich, F. B. A., 1940 - The mapping of head deposits. Geol. Mag., vol. 77.
Donner, J. J., 1957 - The geology and vegetation of late-glacial retreat stages in Scotland. Trans. Roy. Soc. Edinburgh, vol. 63, pt. II.
Dücker, A., 1954 - Die Periglazial-Erscheinungen im holsteinischen Pleistozän. Gött. Geogr. Abhandl., H. 16.
Dylik, J., 1956 - Coup d'oeil sur la Pologne périglaciaire. Biuletyn Peryglacjalny, nr 4.
Edelman, C. H., Florschütz, F., Jeswiet, J., 1936 - Über spätpleistozane und früholozäne kryoturbate Ablagerungen in den ostlichen Niederlanden. Verh. Geol. Mijnb. Genoot. Nederl. en Kolon., Geol. Ser. II, vol. 4.
Fitz Patrick, E. A., 1956 a - An indurated soil horizon formed by permafrost. Jour. Soil Sci., vol. 7.
Fitz Patrick, E. A., 1956 b - Progress report on the observation of periglacial phenomena in the British Isles. Biuletyn Peryglacjalny, nr 4.
Fleet, W. R., 1927 - Description of the sand deposits at Hungryside, Torrance. Trans. Glasgow Geol. Soc., vol. 17.
Flint, R. F., 1957 - Glacial and Pleistocene geology. New York.
Gallwitz, H., 1949 - Eiskeile und glaziale Sedimentation. Geologica, Bd. 2.
Gołąb, J., 1956 - Ice-wedges as ground-water conductors. Biuletyn Peryglacjalny, nr 3.
Jahn, A., 1956 - Some periglacial problems in Poland. Biuletyn Peryglacjalny, nr 4.
Leffingwell, K., 1915 - Ground-ice wedges, the dominant form of ground-ice on the North coast of Alaska. Jour. Geol., vol. 23.
Lembke, H., 1954 - Die Periglazial-Erscheinungen im Jungmoränengebiet westlich des Oder-Bruchs bei Freienwalde. Gött. Geogr. Abhandl., H. 16.
Paterson, T. T., 1940 - The effects of frost action and solifluxion around Baffin Bay and in the Cambridge district. Quart. Jour. Geol. Soc. London, vol. 96.
Pierzchałko, Ł., 1956 - Periglacial phenomena in Northern Poland. Biuletyn Peryglacjalny, nr 4.
Poser, H., 1948 - Boden- und Klimaverhältnisse in Mittel- und West-Europa während der Würmeiszeit. Erdkunde, Bd. 2.
Robertson, T., Haldane, D., 1937 - The economic geology of the Central Coalfield. Area I, Kilsyth and Kirkintillich. Memoirs Geol. Surv. Scotland.
Różycki, S. Z., 1957 - Zones du modelé et phénomènes périglaciaires de la Terre de Torell (Spitsbergen). Biuletyn Peryglacjalny, nr 5.
Schultz, H., 1956 - Der Geschiebedecksand als spätglaziale Wanderschuttdecke im Brandenburgischen Alt- und Jungmoränengebiet. Pet. Geogr. Mitt., 100 Jhg.
Šibrava, V., Kroutilik, V., 1957 - Periglacial phenomena in the region of Hlučin and Opava. Biuletyn Peryglacjalny, nr 5.
Simpson, S., 1948 - The glacial deposits of Tullos and the Bay of Nigg, Aberdeen. Trans. Roy. Soc. Edinburgh, vol. 61, pt. III.
Synge, F. M., 1956 - The glaciation of North-East Scotland. Scott. Geogr. Mag., vol. 72.
Taber, S., 1943 - Perennially frozen ground in Alaska: its origin and history. Bull. Geol. Soc. America, vol. 54.
Weinberger, L., 1944 - Frostspalten bei Leipzig. Geol. Rundschau, Bd. 34.
