Sposób deglacjacji, wiek zanurzenia i tempo podnoszenia się terenu na zachód i wschód od Zatoki Hudsona w Kanadzie
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1962/11/28Słowa kluczowe:
ruch lodowca, zlodowacenie Wisconsin, zmiany izostatyczne, wskaźnik podnoszeniaAbstrakt
Kierunki ruchu lodu w szczytowym etapie ostatniego zlodowacenia Wisconsin można wywnioskować jedynie z transportu głazów narzutowych, położenia zewnętrznych moren czołowych oraz obszaru największej reakcji izostatycznej. Kolejne położenia czoła lądolodu podczas deglacjacji są wyraźnie widoczne dzięki morenom De Geera poniżej granicy morskiej oraz innemu rodzajowi moreny w obszarze wynurzonym. Lądolód kontynentalny rozpadł się na dwie części w momencie, gdy Kotlina Zatoki Hudsona uwolniła się od ostatniego lądolodu. Ostateczne położenie krawędzi lodowych na zachód od Zatoki Hudsona jest wyraźne dzięki morenom, jeziorom zaporowym, kanałom glacifluwialnym i kierunkach przebiegu rys lodowcowych. To położenie ostatniego lądolodu na zachód od Zatoki Hudsona zostało nazwane „działem lodowym Keewatina”. Badania geologiczne, archeologiczne i datowania radiowęglowe wskazują na podobieństwo wydarzeń wokół Zatoki Hudsona, które rozpoczęły się w momencie uwolnienia Kotliny Zatoki Hudsona spod lądolodu. Morze, które rozprzestrzeniło się wokół Zatoki Hudsona między 5000 a 6000 rokiem p.n.e., nosi nazwę „Morza Tyrrella”. Późniejsze tempo wynurzania się lądu zostało zmierzone poprzez datowanie materiałów organicznych, muszlowych i kostnych związanych z liniami brzegowymi. Tempo wypiętrzania spadło z początkowego, szybkiego wypiętrzania około 600 cm na stulecie do późniejszego, znacznie niższego, wynoszącego od 30 do 90 cm na stulecie. Nieco cieplejszy klimat niż obecnie miał miejsce około 3000 roku p.n.e., o czym świadczy datowanie radiowęglowe pogrzebanych szczątków roślin, które obecnie mają bardziej południowy zasięg.
Bibliografia
Bird, J. B., 1953 - Southampton Island. Can. Dept. Mines and Technical Surv., Geogr. Branch, Mem. 1; p. 9-39.
Craig, B. G., Fyles, J. G., 1960 - Pleistocene geology of arctic Canada. Geol. Surv. Canada, Paper 60-10, p. 13, 16.
De Geer, G., 1889 - Motet den 5 December 1889. Geol. Fören. Stockholm Förehandl., Bd. 11; p. 395-396.
Fairbridge, R. W., 1958 - Dating the latest movement of the Quaternary sea level. Trans. N. Y. Acad. Sci., vol. 20; p. 471.
Fyles, J. G. in Wright, G. M., 1955 - Geological notes on central district of Keewatin, Northwest Territories. Geol. Surv. Canada, Paper 55-17; p. 3.
Godwin, H., Suggate, R. P., Willis, E. H., 1958 - Radiocarbon dating of the eustatic rise in ocean level. Nature, No 4622, vol. 181; p. 1518.
Hoppe, G., 1948 - Isrecessionen från Norrbottens kustland i belysning av de glaciala formelementen. Geographica, Nr 20, Uppsala; p. 1-40, 104-107.
Hoppe, G., 1957 - Problems of glacial morphology and the ice age. Geogr. Annaler, årg. 39; p. 5.
Lee, H. A.. 1959 a - Surficial geology of southern district of Keewatin and the Keewatin ice divide, Northwest Territories. Geol. Surv. Canada, Bull. 51; p. 1-41.
Lee, H. A., 1959 b - Eastward transport of glacial erratics from Hudson Bay. Bull. Geol. Soc. America, vol. 70; p. 219-222.
Lee, H. A., 1960 a - Surficial geology Sakami Lake (Fort George - Great Whale area) New Quebec. Geol. Surv. Canada, Map 52-1959.
Lee, H. A., 1960 b - Late glacial and postglacial Hudson Bay sea episode. Science, vol. 131; p. 1609-1611.
Lord, C. S., 1953 - Geological notes on southern district of Keewatin, Northwest Territories. Geol. Surv. Canada, Paper 53-22; p. 2.
Mawdsley, J. B., 1936 - The wash-board moraines of the Opawica-Chibougamau area, Quebec. Trans. Roy. Soc. Canada, Sec. 4, ser. 3, vol. 30; p. 9-12.
McCallum, K. J., 1955 - Carbon-14 age determinations at the University of Saskatchewan. Trans. Roy. Soc. Canada, Sec. 4, ser. 3, vol. 49; p. 34.
Officers of the Geological Survey of Canada, 1959 - Helicopter operations of the Geological Survey of Canada. Geol. Surv. Canada, Bull. 54; p. 1-60.
Rainey, F., Ralph, E., 1958 - Radiocarbon dating in the Arctic. Amer. Antiquity, vol. 24; p. 371.
Terasmae, J., 1959 - Notes on the Champlain sea episode in the St. Lawrence Lowlands, Quebec. Science, vol. 130; p. 334.
Terasmae, J., Craig, B. G., 1958 - Discovery of fossil Ceratophyllum Demersum L. in Northwest Territories, Canada. Can. Jour. Botany, vol. 36; p. 567-569.
Tyrrell, J. B., 1898 - Report on the Dubawnt, Kazan, and Ferguson Rivers, and the Northwest coast of Hudson Bay and on two overland routes from Hudson Bay to Lake Winnipeg. Geol. Surv. Canada, Ann. Rept. (new series), vol. 9, p. 1F-218F

