Pękanie mrozowe w klimatach średnich szerokości geograficznych
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1963/12/13Słowa kluczowe:
pęknięcia mrozowe, procesy peryglacjalne, klimat umiarkowany, New HampshireAbstrakt
Artykuł opisuje występowanie pęknięć mrozowych oraz pagórkowatej mikrorzeźby terenu (tzw. hummocky microtopography) zaobserwowanych na polu golfowym Dartmouth College w Hanover (New Hampshire) podczas zimy 1958–1959. Zjawiska te, typowe dla obszarów polarnych i subpolarnych, pojawiły się w klimacie umiarkowanym o cechach wilgotnego klimatu kontynentalnego. Autorzy wiążą ich powstanie z wyjątkowo niskimi temperaturami zimą oraz z cienką pokrywą śnieżną, która umożliwiła głębokie przemarzanie gruntu – do około 2 metrów. Badania terenowe i wykopy ujawniły obecność szczelin wypełnionych lodem sięgających 50 cm głębokości oraz pagórków utworzonych przez soczewki lodowe w ilastym osadzie. Podobne warunki i zjawiska odnotowano również zimą 1939–1940, co wskazuje, że głębokie pękanie mrozowe może sporadycznie występować także w strefie umiarkowanej. Wnioski autorów podkreślają, że pękanie mrozowe nie jest zjawiskiem ograniczonym do obszarów wieloletniej zmarzliny i może zachodzić również w klimacie umiarkowanym podczas bardzo surowych zim. Dlatego ślady dawnych pęknięć mrozowych w zapisie geologicznym nie muszą jednoznacznie świadczyć o istnieniu dawnych warunków zmarzlinowych, a ich błędna interpretacja może prowadzić do pomyłek w rekonstrukcjach paleoklimatu.
Bibliografia
Goddard, R. H., (no date) - Climatological observations at Dartmouth College. New Hampshire Acad. Sci. Presidential address (1948); 14 pp.
Heating and Ventilating, 1938 - Frost penetration in ground. Heating & Ventilating, vol. 35, no 6; p. 53-56.
Hopkins, D. M., Karlstrom, T. N. V., and others, 1955 - Permafrost and ground water in Alaska. U. S. Geol. Survey Prof. Paper 264-F; p. 113-146.
Lachenbruch, A. H., 1960 - Thermal contraction cracks and ice wedges in permafrost. U. S. Geol. Survey Prof Paper 400-B; p. B404-b406.
Lautzenheiser, R. E., 1961 - Climatological summary, Hanover, New Hampshire. U. S. Weather Bureau (in cooperation with Univ. New Hampshire), Climatography of U. S., no 20-27; 2 pp.
Spethmann, H., 1912 - Über Bodenbewegungen auf Island. Ztschr. d. Ges. f. Erdkunde zu Berlin; p. 246-248.
Strahler, A. N., 1960 - Physical geography, 2d ed. New York; 534 pp.
Washburn, A. L., 1956 - Classification of patterned ground and review of suggested origins. Bull. Geol. Soc. America, vol. 67; p. 823-866.
