The supradenominational nature of the “Marriage treaty” by Jan Płoczywłos Mrowiński
Keywords:
Jan Płoczywłos Mrowiński, Justus Menius, marriage, Protestantism, Catholicism, RenaissanceAbstract
The treaty of Jan Płoczywłos Mrowiński, who signed himself as the burgher of Kazimierz city and a nobleman, was published in 1561 and has an eclectic, confessional profile. The author reflects on marriage using both Catholic and Protestant sources, including the Greater Catechism of Martin Luther or the anonymous (attributed to Stanisław Murzynowski) treatise “Oeconomia, albo Gospodarstwo” (1545), which was a translation of the treatise by Justus Menius. However, unlike the Lutheran texts, this treatise is not a formation book. The author of the sketch proves that the appreciation of eroticism, the approval of two-faith marriages and the shaky stance on divorce presented in the “Stadło małżeńskie” testify to Płoczywłos’s intention to adopt selected reformers’ proposals to the Catholic ground. This means that the compilation piece is intended to introduce elements of a Protestant approach to marriages on a Catholic basis.
References
Agryppa, H.K. (1891). O ślachetności a zacności płci niewieściej. Kraków: Drukarnia C.K. Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bielski, M. (2001). Komedyja Justyna i Konstancyjej. Oprac., koment., wprowadz. J. Starnawski. Wstęp A. Gorzkowski. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Luter, M. (2000). Mały katechizm – Duży katechizm. Przekł. A. Wantuła. Bielsko-Biała: Ośrodek Wydawniczy „Augustana”.
Luter, M. (2009). O życiu małżeńskim. Przeł. K. Toeplitz. W: M. Luter, Pisma etyczne (s. 139–160). Red. M. Hintz. Bielsko-Biała: Wydawnictwo „Augustana”.
Mrowiński, P.J. (1561). Stadło małżeńskie, z gron a ziarnek Słowa Bożego i z Autorów zacnych krótko zebrane, a na polską mowę wyłożone. Cracoviae: Lazarus Andreae excudebat. Pobrane z: http://www.wbc.poznan.pl/publication/27446 (10.05.2020).
Mrowiński, P.J. (1890). Stadło małżeńskie, z gron a ziarnek Słowa Bożego i z Autorów zacnych krótko zebrane, a na polską mowę wyłożone. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pobrane z: http://polona.pl/item/jana-mrowinskiego-ploczywlosa-stadlo-malzenskie-1561,MTY3NzU1NDY/20/#info:metadata (11.05.2020).
Otwinowski, E. (1999). Pisma poetyckie. Wyd. P. Wilczek. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Rej, M. (2003). Żywot człowieka poczciwego. Oprac. J. Krzyżanowski: Wrocław: Ossolineum.
Seklucjan, J. (1890). Oeconomia, albo Gospodarstwo. Kraków: Drukarnia C.K. Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pobrane z: http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/843/edition/1208/content (20.05.2020).
Tomasz z Akwinu, św. (1984). Suma teologiczna. T. 27: Sakramenty w ogóle, chrzest, bierzmowanie. Przeł., objaśn. P. Bełch. Londyn: Veritas. Pobrane z: http://www.katedra.uksw.edu.pl/suma/suma_32.pdf (9.09.2020).
Zespół biblistów polskich (oprac.) (2003). Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych. Z inicjatywy benedyktynów tynieckich. Wyd. 5. Poznań: Pallottinum.
Bieniarzówna, J. (1977). [hasło] Mrowiński. W: Polski słownik biograficzny (s. 197). T. 22. Wrocław: Polska Akademia Nauk.
Bogucka, M. (2005). Gorsza płeć. Kobieta w dziejach Europy od antyku po XXI wiek. Warszawa: Wydawnictwo „Trio”.
Celichowski, Z. (1890). Wstęp. W: P.J. Mrowiński (1890). Stadło małżeńskie, z gron a ziarnek Słowa Bożego i z Autorów zacnych krótko zebrane, a na polską mowę wyłożone (s. III–VI). Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pobrane z: http://polona.pl/item/jana-mrowinskiego-ploczywlosa-stadlo-malzenskie-1561,MTY3NzU1NDY/20/#info:metadata (11.05.2020).
Chemperek, D. (2017). „Kalwińska święta”. Elżbiety z Szydłowieckich Radziwiłłowej ars bene vivendi w „Krótkim wypisaniu sprawy” Cypriana Bazylika. W: E. Buszewicz, L. Grzybowska (red.), Ars bene vivendi. Studia ofiarowane Profesorowi Maciejowi Włodarskiemu w 70. rocznicę urodzin (s. 273–290). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Chemperek, D. (2020). Nowości z Królewca. Przypisywany Janowi Seklucjanowi pierwszy polski traktat o małżeństwie jako książka formacyjna. W: M. Barłowska, M. Walińska (red.), Sarmackie theatrum. T. 8: W poszukiwaniu nowości (s. 71–91). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Dąbkowski, P. (1920). Zarys prawa polskiego prywatnego. Podręcznik do nauki uniwersyteckiej. Lwów: K.S. Jakubowski.
Gręźlikowski, J. (2003). Czym był dla Kościoła Sobór Trydencki (1545–1563)? (refleksje w 440-tą rocznicę od zakończenia obrad). Prawo Kanoniczne 46 (3/4), 171–226.
Łukasiewicz-Chantry, M. (2011). Pramatka Ewa jako postać literacka w wybranych utworach renesansu. Italia, Niderlandy, Polska. Theologica Wratislaviensia, 6 (1), 157–169.
MacCulloch, D. (2017). Reformation: Europe’s House Divided 1490–1700. London: The Folio Society.
Makiłła, D. (2013). Historia prawa w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Obremski, K. (2012). „Declamatio” jako retoryczna proto-dekonstrukcja piętnastowiecznej pochwały kobiet: Henryk Korneliusz Agryppa „O ślachetności a zacności płci niewieściej”. W: K. Obremski,
Literatura staropolska czytana współczesną humanistyką. Przymiarki metodologiczne (s. 75–105). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Partyka, J. (2004). „Żona wyćwiczona”. Kobieta pisząca w kulturze XVI i XVII wieku. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN – Wydawnictwo.
Podzielny, J. (2010). Cele związku małżeńskiego według Marcina Lutra. Rocznik Teologii Ekumenicznej, 2 (1), 145–155.
Sitkowa, A. (2019). O inwencyjnym zapleczu „Kazania przy przyjmowaniu świątości małżeństwa” Józefa Wereszczyńskiego. Śląskie Studia Polonistyczne, 14 (2), 279–292.
Winiarska-Górska, I. (2015). Staropolskie ewangelickie katechizmy i kancjonały jako książki formacyjne. W: D. Chemperek (red.), Ewangelicyzm reformowany w Pierwszej Rzeczypospolitej. Dialog z Europą i wybory aksjologiczne w świetle literatury i piśmiennictwa XVI–XVII wieku (s. 133–169). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Wojtkowska-Maksymik, M. (2008). Miłość i kobieta w przestrzeni dworu w „Il Libro del Cortigiano” (1528) Baldassarra Castiglionego oraz „Dworzaninie polskim” (1566) Łukasza Górnickiego. W: R. Krzywy (red.), Amor vincit omnia. Erotyzm w literaturze staropolskiej (s. 85–100). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Wyrobisz, A. (1992). Staropolskie wzorce rodziny i kobiety – żony i matki. Przegląd Historyczny, 83 (3), 405–421.
