O przyczynach braku zakazu podstawienia powierniczego w kodeksach cywilnych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej
DOI:
https://doi.org/10.26485/SPE/2026/139/2Słowa kluczowe:
podstawienie powiernicze, prawo spadkowe, komunizm, Rosja, Związek Radziecki.Abstrakt
Przedmiot badań: Artykuł porusza zagadnienie braku regulacji podstawienia powierniczego w prawie cywilnym Rosji Radzieckiej i Związku Radzieckiego. Przedmiotem badań są historyczne przepisy prawa spadkowego Rosji i ZSRR oraz okoliczności towarzyszące ich powstawaniu.
Cel badawczy: Celem pracy jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, dlaczego ustawodawca sowiecki nie zawarł w ustawach cywilnych przepisów zakazujących podstawienia powierniczego.
Metoda badawcza: W opracowaniu posłużono się metodą historyczno-prawną w celu zbadania ewolucji radzieckich przepisów spadkowych oraz rozwoju nauki prawa spadkowego w Rosji w czasach sowieckich. Istotna dla badań okazała się również metoda dogmatyczno-prawna, którą zastosowano przy analizie przepisów z uwzględnieniem dorobku radzieckiej doktryny cywilistycznej.
Wyniki: Jako najbardziej prawdopodobną przyczynę braku zakazu podstawienia powierniczego w prawie radzieckim zidentyfikowano niewielkie znaczenie gospodarcze tej instytucji w warunkach gospodarki centralnie planowanej oraz pobudki ideologiczne ustawodawcy.
Liczba pobrań
Bibliografia
Avenarius M., Fremde Traditionen des römischen Rechts: Einfluß, Wahrnehmung und Argument des „rimskoe pravo“ im russischen Zarenreich des 19. Jahrhunderts, Wallstein Verlag, Göttingen 2014.
Barry D.D., Gingsburgs G., Maggs P.B. (red.), Soviet law after Stalin, Alphen aan den Rjin–Germantown 1979.
Czech-Jezierska B., Prawo rzymskie w Polsce Ludowej, Wydawnictwo KUL, Lublin 2025.
Dajczak W., Giaro T., Longchamps de Berier F., Prawo rzymskie u podstaw prawa prywatnego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018.
Demičev A., Stanovlenie nasledstvennogo prava v sovetskoj Rossii, Istoriko-pravovye problemy: novyj rakurs 2017/1 (19). // Демичев A., Становление наследственного права в советской России, Историко-правовые проблемы: новый ракурс 2017/1 (19).
Dyjakowska M., s. v. fideicommissum, w: Leksykon tradycji rzymskiego prawa prywatnego, A. Dębiński, M. Jońca (red.), C.H. Beck, Warszawa 2016, s. 150.
Freund H., Das Zivilrecht Sowjetrusslands, J. Bensheimer, Mannheim 1924.
Garez A., Ponâtie i suŝnostʼ podnaznačeniâ naslednika, Vestnik TvGU. Seriâ «Pravo» 2014/1, s. 37–44. // Гарез А., Понятие и сущность подназначения наследника, Вестник ТвГУ. Серия «Право» 2014/1, s. 37–44.
Giaro T. (red.), Leon Petrażycki i współczesna nauka prawa, Wolters Kluwer, Warszawa 2020.
Gojhbarg A., Hozâjstvennoe pravo R.S.F.S.R., Gosudarstvennoe izdatelʼstvo, Moskva–Petrograd 1923, s. 205. // Гойхбарг А., Хозяйственное право Р.С.Ф.С.Р., Государственное издательство, Москва–Петроград 1923.
Gsovski V., Soviet Civil Law. Private Rights and their background under the Soviet regime, University of Michigan Law School, Ann Arbor, 1948.
Guins G.C., Soviet Law and Soviet Society. Ethical Foundations of the Soviet Structure. Mechanism of the Planned Economy. Duties and Rights of Peasants and Workers. Rulers and Toilers. The Family and the State. Soviet Justice. National Minorities and Their Autonomy. The People’s Democracies and the Soviet Pattern for a United World, Martinus Nijhoff, Haga 1954.
Hammer D.P., Russia and the Roman Law, The American Slavic and East European Review 1957/1, s. 1–13.
Ioffe O., Sovetskoe graždanskoe pravo. Kurs lekcij. Častʼ 3. Pravootnošeniâ, svâzannye s produktami tvorčeskoj deâtelʼnosti, semejnoe pravo, nasledstvennoe pravo, Izdatelʼstvo Leningradskogo universiteta, Leningrad 1965, s. 318. // Иоффе O., Советское гражданское право. Курс лекций. Часть 3. Правоотношения, связанные с продуктами творческой деятельности, семейное право, наследственное право, Издательство Ленинградского университета, Ленинград 1965, s. 318.
Johnston D. (red.), The Cambridge Companion to Roman Law, Cambridge University Press, Cambridge 2015.
Jońca M., Historia prawa w przezroczach, Wydawnictwo UG, Gdańsk 2025, s. 281–287.
Jońca M., Prawo rzymskie. Marginalia, Wydawnictwo KUL, Lublin 2015.
Justyński T., Uwagi w sprawie zakazu podstawienia powierniczego w polskim prawie spadkowym, Krakowski Przegląd Notarialny 2020/2, s. 43–54.
Kirillova E., Substituciâ v nasledstvennom prave Rossii: značenie, rolʼ, osobennosti, Aktualʼnye problemy rossijskogo prava 2014/5, s. 816–820; // Кириллова E., Субституция в наследственном праве России: значение, роль, особенности, Актуальные проблемы российского права 2014/5, s. 816–820.
Krasavčikov O. (red.), Sovetskoe graždanskoe pravo. Učebnik v 2-h tomah, Vysšaâ škola, Moskva 1968, s. 510–511. // Красавчиков О. (red.), Советское гражданское право. Учебник в 2-х томах, Высшая школа, Москва 1968, s. 510–511.
Kuznecov M., Graždanskij kodeks RSFSR 1922 goda: osobennosti roždeniâ i sčastlivoj sudʼby, Vestnik RUDN. Seriâ: Ûridičeskie nauki 2022/26 (4), s. 826–844; // Кузнецов М., Гражданский кодекс РСФСР 1922 года: особенности рождения и счастливой судьбы, Вестник РУДН. Серия: Юридические науки 2022/26 (4), s. 826–844.
Lenin V., Polnoe sobranie sočinenij, T. 44, Politizdat, Moskva 1970, s. 394. // Ленин В., Полное собрание сочинений, t. 44, Политиздат, Москва 1970, s. 318.
Lenin W.I., Dzieła, t. XXXVI, „Książka i Wiedza”, Warszawa 1958.
Lityński A., Prawo Rosji i ZSRR 1917–1991, czyli historia wszechzwiązkowego komunistycznego prawa (bolszewików). Krótki kurs, C.H. Beck, Warszawa 2017.
Longchamps de Berier F., Podstawienie powiernicze, Kwartalnik Prawa Prywatnego 1999/2, s. 323–340.
Meder W., Das Sowjetrecht, Grundzüge der Entwicklung 1917–1970, Metzner, Frankfurt n. Menem 1971.
Mejer D., Russkoe graždanskoe pravo, Tip. N. Tiblena i komp., Sankt-Peterburg 1864, s. 746–747. // Мейер Д., Русское гражданское правo, Тип. Н. Тиблена и комп., Санкт-Петербург 1864, s. 746–747.
Moszyńska A., Rewolucja październikowa a polskie prawo spadkowe, Miscellanea Historico-Iuridica 2017/XVI/1, s. 171–190.
Nancka G., Podkomisja prawa spadkowego komisji kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej. Materiały z prac w 1938 roku. Edycja źródłowa, C.H. Beck, Warszawa 2023.
Novickaâ T., Graždanskij kodeks RSFSR 1922 goda, Zercalo, Moskva 2012, s. 105. // Новицкая T., Гражданский кодекс РСФСР 1922 года, Зерцало, Москва 2012, s. 105.
Ovčinnikova O. (red.), Nasledstvennoe prawo i nasledstvennyj process. Problemy teorii i praktiki, Štiinca, Kišinev 1973, s. 146–148. // Овчинникова О. (red.), Наследственное право и наследственный процесс. Проблемы теории и практики, Штиинца, Кишинев 1973, s. 146–148.
Pipes R., Rewolucja rosyjska, Bellona, Ożarów Mazowiecki 2023.
Pobedonoscev K., Kurs graždanskogo prava. Častʼ vtoraâ: Prava semejstvennye, nasledstvennye i zaveŝatelʼnye, Sinodalʼnaâ Tipografiâ, Sankt-Peterburg 1896, s. 573. // Победоносцев К., Курс гражданского права. Часть вторая: Права семейственные, наследственные и завещательные, Синодальная Типография, Санкт-Петербург 1896, s. 573.
Richman S., War Communism to NEP: The Road from Serfdom, The Journal of Libertarian Studies, 1981/5 (1), s. 89–97.
Rymowski Z., Święcicki W., Prawo cywilne Ziem Wschodnich: tom X cz. 1 Zwodu praw rosyjskich: tekst podług wydania urzędowego z roku 1914 z uwzględnieniem zmian wprowadzonych przez ustawodawcę polskiego oraz ustawy związkowe, tudzież judykatura Sądu Najwyższego i b. Senatu. T. 1, Księgarnia F. Hoesicka, Warszawa 1932.
Savigny von F., System des heutigen römischen Rechts, t. I–XVIII, Verlag Veit, Berlin 1840–1847.
Serebrovskij V., Očerki sovetskogo nasledstvennogo prava, Izdatelʼsvo Akademii nauk SSSR, Moskva 1953, s. 111–112. // Серебровский В., Очерки советского наследственного права, Издательсво Академии наук СССР, Москва 1953, s. 111–112.
Šeršenevič G., Učebnik russkogo graždanskogo prava, Tipografiâ tovariŝestva Ivan Nikolaevič Kušnerev i K°, Moskva 1912, s. 693. // Шершеневич Г., Учебник русского гражданского права, Типография товарищества Иван Николаевич Кушнерев и К°, Москва 1912, s. 693.
Šilohvost O., Aleksandr Gojhbarg. Gorʼkaâ sudʼba Krasnogo Triboniana: Biografiâ sozdatelâ pervogo sovetskogo Graždanskogo kodeksa, Statut, Moskva 2019. // Шилохвост O., Александр Гойхбарг. Горькая судьба Красного Трибониана: Биография создателя первого советского Гражданского кодекса, Статут, Москва 2019.
Smyk G., Zwód Praw Cesarstwa Rosyjskiego – jego charakter i zakres regulacji, Prawo i Więź 2022/4, s. 548–549.
Solencova I., Nasledstvennoe pravopreemstvo po zaveŝaniû v period stanovleniâ sovetskogo gosudarstva (dekrety VCIK 1918–1922 gg.), Obŝestvennye nauki. Politika i pravo 2012/3 (23), s. 29–36. // Соленцова И., Наследственное правопреемство по завещанию в период становления советского государства (декреты ВЦИК 1918–1922 гг.), Общественные науки. Политика и право 2012/3 (23), s. 29–36.
Sójka-Zielińska K., Historia prawa, Wolters Kluwer, Warszawa 2022.
Syryh V. (red.), Vidnye učenye-ûristy Rossii (Vtoraâ polovina XX veka). Ènciklopedičeskij slovarʼ biografij, Rossijskaâ Akademiâ Predprinimatelʼstva, Moskva 2006. // Сырых В. (red.), Видные ученые-юристы России (Вторая половина XX века). Энциклопедический словарь биографий, Российская Академия Предпринимательства, Москва 2006.
Szirmai Z., s.v. Testament, w: F.J.M. Feldbrugge (red.), Encyclopedia of Soviet law, t. II, A.W. Sijthoff, Leiden 1973, s. 373.
Tûtrûmov I. (red.), Graždanskoe uloženie. Proekt’’vysočajše utverždennoj Redakcionnoj Kommissii po sostavleniû Graždanskago Uloženiâ, Izdanie knižnogo magazina „Zakonověděnie”, Sankt-Peterburg 1910. // Тютрюмов И. (red.), Гражданское уложение. Проектъ высочайше утвержденной Редакцiонной Коммиссiи по составленiю Гражданскаго Уложенiя, Издание книжного магазина „Законовѣдѣние”, Санкт-Петербург 1910.
Uruszczak W., Święcicka P., Kremer A. (red.), „Leges sapere”. Studia dedykowane Profesorowi Januszowi Sondlowi w pięćdziesiątą rocznicę pracy naukowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008.
Wieniediktow A., Państwowa własność socjalistyczna, tłum. J. Wiszniewski, Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa 1952.
Zaharova M., O francuzskih kornâh rossijskogo prava: istoričeskij analiz, Žurnal rossijskogo prava 2016/6, s. 15–22. // Захарова М., О французских корнях российского права: исторический анализ, Журнал российского права 2016/6, s. 15–22.
Zenin I., Kulagina E., Suhanov E., Graždanskoe pravo. Tom 2: Veŝnoe pravo. Nasledstvennoe pravo. Isklûčitelʼnye prava. Ličnye neimuŝestvennye prava, Statut, Moskva 2008. // Зенин И., Кулагина Е., Суханов Е., Гражданское право. Том 2: Вещное право. Наследственное право. Исключительные права. Личные неимущественные права, Статут, Москва 2008.
Bol’šaâ Rossijskaâ Ènciklopediâ – Serebrovskij Vladimir Ivanovič // Большая Российская Энциклопедия – Серебровский Владимир Иванович, https://bigenc.ru/c/serebrovskii-vladimir-ivanovich-bffd25; stan na 2.10.2025 r.
