Struktury peryglacjalne w Tarzymiechach ich znaczenie dla morfogenezy i stratygrafii czwartorzędu
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1956/3/2Słowa kluczowe:
badania sedymentologiczne, inwolucje, klin zmarzlinowy, Riss-Würm glaciationsAbstrakt
W znanej odkrywce w Tarzymiechach nad Wieprzem, 25 km powyżej Krasnegostawu, odsłaniającej budowę 20-metrowej terasy przeprowadzono badania sedymentologiczne. Stwierdzono dwie strefy struktur peryglacjalnych, spągową z inwolucjami i klinami zmarzlinowymi oraz górną wykształconą w postaci potężnej, 3-metrowej strefy inwolucyjnej. Pomiędzy tymi strefami znajduje się seria 6-7 m osadów rzecznych powstałych w warunkach suchego i chłodnego klimatu. Obydwie strefy peryglacjalne wraz z zawartą pomiędzy nimi serią osadów rzecznych uznano za utwory wytworzone podczas jednego zlodowacenia. Ze względu na stwierdzone paleobotaniczne i malakologiczne osady interglacjału starszego w spągu badanych utworów całą 20-metrową serię terasową Wieprza uznano za odpowiadającą zlodowaceniu środkowo-polskiemu (Riss). Dwudzielność osadów wyraża dwudzielność środkowopolskich zlodowaceń, przy czym górna strefa inwolucyjna wiąże się ze stadium Warty. Wcięcie, stworzenie nowego dna dolinnego i powstanie terasy dokonało się na schyłku tego zlodowacenia i w ostatnim interglacjale. W czasie ostatniego zlodowacenia (Würm) powierzchnia terasy doznała przeobrażeń dokonanych w nowej morfogenezie peryglacjalnej. Geomorfologicznym wyrazem tych przeobrażeń są niecki denudacyjne na powierzchni terasy. Nieciągłe zaś osady kongeliflukcyjne jako utwory odpowiednie są legitymacją geologiczną najmłodszej morfogenezy peryglacjalnej.
Bibliografia
1. Budel J., 1944 - Die morphologischen Wirkungen des Eiszeitklimas im gletscher freien Gebiet. Geol. Rundschau (Dil-geol. u. Klimaheft), Bd. 34.
2. Czarnocki J., 1927 - O zlodowaceniach środkowej części Gór świętokrzyskich (On the glaciation of the middle part of Łysogóry Mtz.). Pos. Nauk. Państw. Inst. Geol., nr 17.
3. Czarnocki J., 1931 - Dyluwium Gór świętokrzyskich (Pleistocene of Łysogóry Mts.). Roczn. Polsk. Tow. Geol., t. 7.
4. Dylik J., 1952 - The concept of the periglacial cycle in Middle Poland. Bull. Soc. Sci. Lettr. Łódź, vol. Iii, 5.
5. Dylik J., 1953 - O peryglacjalnym charakterze rzeźby środkowej Polski (resume: Du caractere periglaciaire de la Pologne centrale). Acta Geogr. Univ. Lodz., nr 4, Łódzkie Tow. Naukowe, Łódź.
6. Dylik J., 1953 - Periglacial investigations in Poland. Bull. Soc. Sci. Lettr. Łódź; vol. Iv, 2.
7. Dylik J., 1955 - Badania peryglacjalne w Polsce. Biul. Inst. Geol., 70.
8. Dylik J., Chmielewska M., Chmielewski W., 1954 - Badanie osadów jaskiniowych w Dziadowej Skale (resume: Etude des depóts de fa grotte au lieu dit „dziadowa Skała"). Biul. Perygl., nr 1.
9. Halicki B., 1948 - Charakterystyka florystyczna interglacjałów dorzecza Niemna. Wiad. Muz. Ziemi, t. 4, Warszawa.
10. Halicki B., 1955 - Znaczenie procesów peryglacjalnych dla studiów morfogenezy Karpat (Remarques sur l'importance des processus periglaciaires pour !es etu des de la morphogenese des Carpathes). Biul. Perygl., nr 2.
11. Halicki B., Sawicki L.,1934 - Less nowogródzki (Loess of Nowogródek). Zbiór prac poświęcony E. Romerowi, Lwów.
12. Horberg L., 1953 - Pleistocene deposits below the Wisconsin drift in northeastern Illinois. State Geol. Surv., Rep. of Invest., no 165.
13. Jahn A., 950 - Less, jego pochodzenie i związek z klimatem epoki lodowej (summary: Loess, its origin and connection with climate of the glacial epoch). Acta Geol. Polonica, vol. 1.
14. Jahn A., 1952 - Materiały do geologii czwartorzędu północnej części arkusza 1 : 300 O00 Zamość (summary: Materials to the Quaternary geology of the northern part of the map sheet 1 : 300 O00 Zamość). Biul. Państw. Inst. Geol., 66.
15. Klimaszewski M., 1948 - Polskie Karpaty Zachodnie w okresie dyluwialnym (Polish West Carpathian during Ice Age). Prace Wrocł. Tow. Nauk., Ser. B, nr 7.
16. Klimaszewski M., Szafer W., Szafran B., Urbański J., 1939-1950 - Flora dryasowa w Krościenku nad Dunajcem (summary: The Dryas flora of Krościenko on the river Dunajec). Biul. Paiistw. Inst. Geol, 24.
17. Klimaszewski M., Szafer W., 1945 - Plejstocen w Łękach Dolnych koło Tarnowa (summary: The Pleistocen in Łęki Dolne near Tarnów). Starunia, nr 19, Kraków.
18. Mensching H., 1950 - Schotterfluren und Talauen im Niedersachsischen Bergland. Gott. Geogr. Abhandl., H. 4.
19. Mensching H., 1951 - Akkumulation und Erosion seit der Risseiszeit in Niedersachsen. Erdkunde, Bd. 5.
20. Mensching H., 1953 - Die periglaziale Formung der Landschaft des linteren Werratales. Gott. Geogr. Abhandl., H. 14.
21. Poser H., 1950 - Die Niederterrassen des Okertales als Klimazeugen. Abhandl. Braunschw. Wiss. Ges., Bd, 2.
22. Poser H., Tricart J., 1950 - Terrasses et phenomenes periglaciaires dans la vallee de l'huisne en amant du Mans (sarthe). Bull. Soc. Geol. France, 5 ser., t. 20.
23. Pożaryski W., 1953 - Plejstocen w przełomie Wisły przez Wyżyny Południowe (summary: The Pleistocene in the Vistula Gap across the Southern Uplands). Prace Inst. Geol., t. 9.
24. Środoń A., 1954 - Flory plejstoceńskie z Tarzymiechów nad Wieprzem (summary: Pleistocene floras from Tarzymiechy on the river Wieprz). Biul. Inst. Geol., 69.
25. Szafer W., 1952 - Stratygrafia plejstocenu w Polsce na podstawie florystycznej (summary: Pleistocene stratigraphy of Poland from the floristical point of view). Roczn. Polsk. Tow. Geol., t. 22.
26. Tricart J., 1947 - Methode d'etude des terrasses. Buli. Soc. Geol. France, 5 ser., t. 17.
27. Tricart J., 1949 - La partie orientale du Bassin de Paris. t. I - La genese du bassin. Paris.
28. Tricart J., 1950 - Le modele des pays froids. fasc. I: Le modele periglaciaire. Cours de geomorphológie, 2-part, Paris.
29. Tricart J., 1951 - Formations quaternaires et evolution morphologique de la moyenne vallee de l'yonne et de la basse vallee de la Cure. Bull. Soc. Geol. France, 6 ser., t. 1.
30. Weinberger L., 1954 - Die Periglazial-Erscheinungen im osterreichischen Teil des eiszeitlichen Salzach-Vorlandgletschers. Gott. Geogr. Abhandl., H. 15.
