Peryglacjalne problemy Węgier
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1963/12/3Słowa kluczowe:
kliny mrozowe, soliflukcja, procesy peryglacjalne, plejstocen, WęgryAbstrakt
Artykuł w języku francuskim.
TYTUŁ ORYGINALNY:
W artykule przedstawiono procesy peryglacjalne panujące w chłodnych warunkach plejstocenu na terenie Węgier. Z powodu zamkniętego Basenu Karpackiego oraz kontynentalnego i zmiennego klimatu, na Węgrzech rozwinęły się unikalne formy rzeźby związane z mrozem, niespotykane w innych częściach Europy. Do najważniejszych należą kliny mrozowe, struktury ciśnienia kriostatycznego i termokrasowe, a szczególnie doliny o kształcie rynien („vallées en berceau”) powstałe w wyniku soliflukcji i spływu powierzchniowego. Autor podkreśla, że znaczna część węgierskiego lessu została przemieszczona i ponownie osadzona, a nie osadzona bezpośrednio przez wiatr. Dowody wskazują na istnienie wiecznej zmarzliny w plejstocenie z warstwą czynną o miąższości około 5–6 metrów. Autor wnioskuje, że specyficzna geomorfologia i klimat Węgier doprowadziły do powstania wyjątkowego środowiska peryglacjalnego oraz że kraj ten zajmuje szczególne miejsce w badaniach peryglacjalnych Europy.
Bibliografia
Bulla, B., 1933 - Morfologiai megfigyelések Magyarországi löszös területeken (Observations morphologiques dans les terrains a loess de la Hongrie ). Földrajzi Közlemények, t. 61, Budapest.
Bulla, B., 1939 - Die periglazialen Bildungen und Oberflächengestaltungen des ungarischen Beckens. Földrajzi Közlemények, t. 67, Budapest.
Bulla, B., 1960 - Quelques problèmes géomorphologiques interglaciaires de la zone périglaciaire du Pléistocene. Studies in Hungarian Geographical Science, Budapest.
Cholnoky, J., 1926 - A fölfelszini formak ismertetese.
Dostovalov, B. N., 1960 - Zakonomernosti razvitiya tetragonalnykh sistem ledyanykh i gruntovykh jil v disppersnykh porodakh (Tetragonal systems of ice and soil veins in dispersal rocks). Periglacyalnye yavleniya na territori SSSR, Moscou.
Dylik, J., 1952 - The concept of the periglacial cycle in Middle Poland. Bull. Soc. Sci. et Lettr. de Łódź, vol. 3, nr 5.
Dylik, J., 1961 - The Łódź region. Guide-book of Excursion C, VIth INQUA Congress.
Dylikowa, A., 1961 - Structures de pression congélistatique et structures de gonflement par le gel de Katarzynów près de Łódź. Bull. Soc. Sci. et Lettr. de Łódź, vol, 12, nr 9.
Hopkins, D. M., Karlstrom, T. N. V. et al., 1955 - Permafrost and ground water in Alaska. U. S. Geol. Survey, Prof. Paper, 264-F, Washington.
Kádár, L., 1960 - Climatical and other conditions of loess formation. Studies in Hungarian Geographical Sciences, Budapest.
Kaplina, T. N., Romanovski, N. N., 1960 - O psevdomorfozakh po poligonalnomu ldu (Pseudomorphoses on the poligonal-veined ice). Periglaciyalnye yavleniya na territori SSSR, Moscou.
Kachurin, S. P., 1962 - Thermokarst within the territory of the U.S.S.R. Biuletyn Peryglacjalny, nr 11.
Kerekes, J., 1938 - Fosszilis tundratalaj a Bükkben (Sol de toundra fossile dans le Bükk). Földrajzi Közlemények, t. 66, Budapest.
Kerekes, J., 1939 - A Pestszentlörinci fosszilis tundraképzödmények (Les formations de toundra fossiles de Pestszentlörinc). Földrajzi Közlemények, t. 69, Budapest.
Kerekes, J., 1948 - Die periglazialen Bildungen Ungarns. Magyar All. Földt. Int. Évk., Budapest.
Klatkowa, H., 1961 a - Smardzew, dans: J. Dylik - The Łódź region. Guide-book of Excursion C, VIth INQUA Congress.
Klatkowa, H., 1961 b - Problèmes de l'origine et de l'âge des vallées en berceau. Abstracts of Papers (Suppl.) VIth INQUA Congress.
Kretzoi, M., 1953 - Quaternary geology and the vertebrate fauna. Acta Geol. Acad. Sci. Hung., 2, Budapest.
Kretzoi, M., 1961 - Stratigraphie und Chronologie. Dans: Stand der ungarischen Quartärforschung. Prace Inst. Geol., t. 34, cz. 1, Varsovie.
Kriván, P., 1955 - A köpzéuropai pleisztocén eghajlati tagolódása eś a paksi alapszelvèny (La division climatologique du Pleistocene en Europe Centrale et le profil de Paks). Magyar All. Földt. Int. Évk., Budapest.
Kudravcev, W. A., 1958 - O termokarstie (Sur le thermokarst). Voprosy fiz. gieogr. polyarnykh stran, vyp. 1, Moscou.
Láng, S., 1940 - Morfólogiai megfigyelések a Rosznyói medencében (Observations morphologiques dans le bassin de Rosznyó). Földrajzi Közlemények, t. 68, Budapest.
Láng, S., 1943 - Jégkori talajfolyás Budakeszi határában (Solifluxion d'age glaciaire dans le territoire de Budapest). Földrajzi Közlemények, t. 71, Budapest.
Lavruchin, Y. A., 1960 - O proiskhojdenii tak nazyvaemykh „merzlotnykh struktur oblekaniya" v tchetvertitchnykh otlojeniyakh i ikh stratigrafitcheskom znatchenii (The origin of the enveloping permafrost structures in the Quaternary deposits and their stratigraphical importance). Periglaciyalnye yavleniya na territori SSSR, Moscou.
Olchowik-Kolasińska, J., 1962 - Genetyczne typy struktur czynnej strefy zmarzliny (resume: Classification genetique des structures de mollisol). Acta Geogr. Univ. Lodz., nr 10.
Pécsi, M., 1959 - A magyarországi Duna-völgy Kialakulása és felszinalaktana (The evolution and landscape morphology of the Hungarian section of the Danube valley). Budapest.
Pécsi, M., 1961 a - Die wichtigsten Ergebnisse geomorphologischer Forschungen des Quartärs in Ungarn. Prace Inst. Geol., t. 34, cz. 1, Varsovie.
Pécsi, M., 1961 b - A periglaciális talajfagy-jelenségek föbb tipusai Magyarországon (Zfs.: Die witchigeren Typen der periglazialen Bodenfrosterscheinungen in Ungarn). Földrajzi Közlemények, t. 85, Budapest.
Pécsi, M., 1962 - A Magyarországi pleisztocénkori lejtos üledékek és kialakulásuk (Zfs.: Die Pleistozanen Gehangeablagerungen in Ungarn und ihre Entstehung). Földrajzi Ertesitö, 11, Budapest.
Péwé, T. L., 1954 - Effect of permafrost on cultivated fields, Fairbanks Area, Alaska. U. S. Geol. Survey, Bull.
Popov, A. I., 1956 - Le thermokarst. Biuletyn Peryglacjalny, nr 4.
Popov, A. I., 1960 - Periglacialnye obrazovaniya severnoy Evrazii i ikh genetitcheskiye tipy (Periglacial formations of northern Eurasia and their genetic types). Periglaciyalnye yavleniya na territorii SSSR, Moscou.
Poser, H., 1948 - Boden- und Klimaverhältnisse in Mittel- und Westeuropa während der Würmeiszeit. Erdkunde, Bd. 2.
Rice, C. M., 1948 - Dictionary of geologic terms. Ann Arbor.
Romanovski, N. N., 1960 - Veneering frost structures. Biuletyn Peryglacjalny, nr 7.
Rónai, A., 1961 - Die Bedeutung der Quartärforschung in Ungarn. Prace Inst. Geol., t. 34, cz. 1, Varsovie.
Szádeczky-Kardoss, E., 1933 - Die Bestimmung des Abrollungsgrades. Zentralblatt f. Mineral. Geol. u. Paleont.
Szádeczky-Kardoss, E., 1936 - Pleistocén strukturtalajok az Alföldi ésa Bécsi medencékben (Sols structuraux pleistocenes dans les bassins d'Alfold et de Vienne ). Földtani Közlöny, t. 66, Budapest.
Szilard, J., 1960 - Fiches des publications Hongroises. Biuletyn Peryglacjalny, nr 7.
Troll, C., 1944 - Strukturboden, Solifluktion und Frostklimate der Erde. Geol. Rundschau, Bd. 34.
Washburn, A. L., 1956 - Classification of patterned ground and review of suggested origins. Bull. Geol. Soc. Amer., vol. 67.
