O prawie złym, ale – na szczęście – martwym. Limity wydatków na agitację wyborczą w wyborach samorządowych
DOI:
https://doi.org/10.26485/SW/2026/41/2Słowa kluczowe:
kampania wyborcza, agitacja wyborcza, wybory samorządowe, materiały wyborcze, finansowanie wyborów, jawność finansowania kampanii wyborczejAbstrakt
W tekście przedstawiono krytyczną, a nawet bardzo krytyczną, analizę obowiązujących przepisów określających ograniczenia wydatków na kampanię wyborczą prowadzoną w związku z wyborami samorządowymi. Refleksji nad treścią przepisów towarzyszy przedstawienie praktyki badanej na podstawie wywiadów z kandydatami, anonimowo ujawniającymi wydatki na swoje indywidualne kampanie wyborcze.
Wykazano w szczególności, że po przeprowadzonych w 2018 r. zmianach Kodeksu wyborczego prawne ograniczenia wydatków mają charakter pozorny. Wciąż dotyczą komitetów wyborczych, podczas gdy każdy wyborca (a nawet kandydat jako wyborca) może prowadzić agitację dowolnie kosztowną, na dodatek wolną od obowiązków informacyjnych i sprawozdawczych. Odwołując się do rzeczywistych kosztów reklamy, wykazano, że przewidziane przez prawodawcę maksymalne kwoty wydatków są rażąco oderwane od realiów rynkowych, co wprost zachęca do ich przekraczania.
Krytycznej ocenie obowiązującego prawa towarzyszą propozycje jego zmiany, zmierzające do urealnienia limitów wydatków oraz bardziej efektywnej kontroli ich przestrzegania.
Bibliografia
Augustyniak M., Bielecki L., Ruczkowski P., Wybory samorządowe. Komentarz, Warszawa 2018.
Banaszak B., Michalska J., Stępień-Załucka B., Kodeks wyborczy. Komentarz, Warszawa 2023.
Bobrowski C., Planowanie gospodarcze, Warszawa 1981.
Czaplicki K.W., Dauter B., Jaworski S.J., Kisielewicz A., Rymarz F., Zbieranek J., Kodeks wyborczy. Komentarz, Warszawa 2018.
Cześnik M., Gendźwiłł A., Rychard A., Materska-Sosnowska A., Rakowska-Trela A., Haman J., Flis J., Zbieranek J., Wrzalik M., Reguły, zamiary, praktyki. Prawo wyborcze i wybory 2017–2020, Warszawa 2022.
Gąsior T., Finansowanie i rozliczanie kampanii wyborczej w wyborach samorządowych, Warszawa 2010.
Kopaliński W., Podręczny słownik wyrazów obcych, Warszawa 2006.
Rakowska-Trela A., Kampania wyborcza w regulacji prawnej i w praktyce, Łódź 2015.
Rakowska-Trela A., Składowski K., Kodeks wyborczy. Komentarz do zmian 2018, Warszawa 2018.
Słownik języka polskiego, t. 1, red. M. Szymczak, Warszawa 1998.
Czy Piła, Sieradz i Ciechanów dołączą do miast na prawach powiatu?, https://www.portalsamorzadowy.pl/finanse/czy-pila-sieradz-i-ciechanow-dolacza-do-miast-na-prawachpowiatow,70870.html (dostęp 15.12.2024).
Horbaczewski R., Agitować każdy może, ale odpowiedzialność w trybie wyborczym poniosą nieliczni, Prawo.pl, https://www.prawo.pl/samorzad/agitacja-wyborcza-kto-moze-ja-prowadzic,520815.html (dostęp 25.01.2025).
Rebelińska A., MF zwiększyło limity wydatków w kampanii wyborczej w wyborach samorządowych. „Nie zmienia się zasad w czasie gry”, Bankier.pl, https://www.bankier.pl/wiadomosc/MF-zwiekszylo-limity-wydatkow-w-kampanii-wyborczej-w-wyborach-samorzadowych-Nie-zmienia-sie-zasad-w-czasie-gry-8723473.html (dostęp 19.01.2025).
Strzałkowski T., Kampania czy agitacja wyborcza, Wprawie, https://wprawie.com/wp-content/uploads/2019/08/Wprawie-Kampania-czy-agitacja-wyborcza.pdf (dostęp 25.01.2025).
Święcicka A., Nowe limity wydatków komitetów wyborczych. Czy złamano ciszę legislacyjną?, DGP Gazeta Prawna, 19 kwietnia 2024, https://serwisy.gazetaprawna.pl/samorzad/artykuly/9475596,nowe-limity-wydatkow-komitetow-wyborczych-czy-zlamano-cisze-legislacy.html (dostęp 19.01.2025).
Ustawa z dnia 16 lipca 1998 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. 1998 nr 96 poz. 602 ze zm.).
Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz.U. 2002 nr 113 poz. 984).
Ustawa z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2002 nr 127 poz. 1089).
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (t.j. Dz.U. 2023 poz. 2408 ze zm.).
Ustawa z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (Dz.U. 2018 poz. 130).
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2018 r. w sprawie podwyższenia kwoty przypadającej na jeden mandat radnego przy ustalaniu limitu wydatków komitetów wyborczych w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. 2018 poz. 1280).
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 6 grudnia 2021 r. w sprawie podwyższenia kwoty przypadającej na jeden mandat radnego przy ustalaniu limitu wydatków komitetów wyborczych w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. 2021 poz. 2309).
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 2023 r. w sprawie podwyższenia kwoty przypadającej na jeden mandat radnego przy ustalaniu limitu wydatków komitetów wyborczych w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. 2023 poz. 134).
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 marca 2024 r. w sprawie podwyższenia kwoty przypadającej na jeden mandat radnego przy ustalaniu limitu wydatków komitetów wyborczych w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. 2024 poz. 498).
Druk sejmowy nr 642, IV kadencja
