Beyond the boundaries of equality. In search of a remedy for the dysfunctions of external voting in Polish electoral law
DOI:
https://doi.org/10.26485/SW/2026/41/1Keywords:
external voting, material equality of votes, diaspora, electoral law, constituency, territorial integration, Electoral CodeAbstract
This article addresses the dysfunctions of the external voting system in Polish electoral law, with particular emphasis on the violation of the principle of material equality of votes. The study analyzes the constitutional obligations of the state to ensure voting rights for citizens residing abroad and diagnoses the main problems of the current system, where diaspora votes are concentrated in a single Warsaw constituency, leading to significant distortions in the electoral process. The article presents a comparative analysis of various external voting models, focusing on the examples of the Czech Republic (random allocation of votes), Croatia (single constituency for the diaspora), Italy (separate overseas constituencies), and Spain (territorial integration system with votes assigned to provinces of origin). It is demonstrated that among the analyzed models, the Spanish variant appears to be the most promising solution for the Polish electoral system, as it allows for the most effective implementation of the principle of material equality of votes while maintaining the diaspora’s ties with the country of origin, despite logistical and technical challenges. This variant, based on assigning votes to constituencies in Poland according to territorial criteria, eliminates the disproportion problem in the Warsaw constituency. The study also emphasizes that the implementation of any variant would require an in-depth analysis of all aspects, as well as the introduction of postal voting.
References
Balicki R., Prawa wyborcze nierezydentów, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, nr 5.
Battiston S., Luconi S., Valbruzzi M., To vote or not to vote in the homeland elections? Insights into voting abstention in Italy’s constituency abroad, „Modern Italy” 2024, nr 29(1).
Charvát J., Politika volebních reforem v České republice po roce 1989, Praha 2013.
Charvát J., The 2021 Czech Parliamentary Electoral Reform, „Acta Politologica” 2022, t. 14, nr 2.
Czarny P., Komentarz do art. 96, [w:] Konstytucja RP, t. 2: Komentarz do art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, wyd. 1, Warszawa 2016.
Czarny P., Komentarz do art. 97, [w:] Konstytucja RP, t. 2: Komentarz do art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, wyd. 1, Warszawa 2016.
Dudała R., Rosatellum – włoski system wyborczy i jego wpływ na wynik wyborów parlamentarnych, „Roczniki Nauk Społecznych” 2019, t. 11(47), nr 1.
Fabrowska W., Przeprowadzanie wyborów za granicą (external voting) jako konstytucyjny i prawnomiędzynarodowy obowiązek państwa w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego z protestów wyborczych wniesionych w roku 2020, „Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego” 2020, t. 18.
García Mahamut R., Algunas enseñanzas del derecho comparado (y comparable) sobre el sufragio de los españoles en el exterior, [w:] El voto de los españoles en el exterior, red. R.L. Chueca Rodríguez, L.A. Gálvez Muñoz, Madrid 2022.
García Mahamut R., La reforma electoral (LO 2/2011) y el voto de los españoles en el exterior (CERA). La inefectividad del derecho de sufragio de los españoles en el exterior. Una necesaria revisión, „Teoría y Realidad Constitucional” 2012, nr 30.
Hájek J., Volební reforma 2021 v ČR: Větší šance na úspěch pro menší strany?, „Politické Vedy” 2023, t. 26, nr 3.
Jabłoński M., Zasada zróżnicowania zakresu realizacji konstytucyjnych wolności i praw jednostki w oparciu o kryterium obywatelstwa polskiego, [w:] Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP, t. 1, red. M. Jabłoński, Warszawa 2010.
Jackiewicz A., Anatomia porażki: „voto rogado” i dekada ograniczenia praw wyborczych diaspory hiszpańskiej (2011–2022), „Przegląd Sejmowy” 2026 [w druku].
Jurić T., Utjecaj dijaspore i recentnog iseljavanja na rezultate izbora u Republici Hrvatskoj, [w:] Gastarbajterska iseljenička poema – od stvarnosti do romantizma, Zagreb 2021.
Juskieviciute-Viliene A., Skotnicki K., Ewolucja litewskiego rozwiązania odnośnie do okręgu wyborczego dla wyborców głosujących za granicą, „Studia Wyborcze” 2025, t. 39.
Kamiński I.C., Prawo do wolnych wyborów w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, „Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego” 2015, t. 13.
Kasapović M., Tko i kako predstavlja „dijasporu”, „Političke analize” 2010, t. 1, nr 3.
Kowalczyk T., Charakter i znaczenie zasady powszechności prawa wyborczego – przegląd stanowisk we współczesnej doktrynie polskiej, „Studia Iuridica Toruniensia” 2016, t. 18.
Kryszeń G., Standardy prawne wolnych wyborów parlamentarnych, Białystok 2007.
Kuciński J., Demokracja przedstawicielska i bezpośrednia w Trzeciej Rzeczypospolitej, Warszawa 2007.
Leksykon prawa wyborczego i referendalnego oraz systemów wyborczych, red. A. Sokala, B. Michalak, P. Uziębło, Warszawa 2013.
Lesińska M., Udział obywateli przebywających za granicą w wyborach krajowych. Analiza rozwiązań prawnych i organizacji wyborów w Polsce na tle innych krajów, CMR Working Papers 2014, nr 78/136.
Lesińska M., Upolitycznienie emigracji i diaspory. Analiza dyskursu politycznego w Polsce w latach 1991–2015, „Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny” 2016, nr 3.
Michalak B., Wyzwania i bariery głosowania Polaków za granicą, Opinie i ekspertyzy OE-431, Warszawa 2022.
Naleziński B., Komentarz do art. 62, [w:] Konstytucja RP, t. 1: Komentarz do art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, wyd. 1, Warszawa 2016.
Przywora M., System wyborczy do Sejmu i Senatu RP po 1989 roku – ciągłość i zmiany, Warszawa 2012.
Pyrzyńska A., Wybrane problemy związane z organizacją wyborów za granicą, [w:] Zagadnienia prawa konstytucyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Krzysztofowi Skotnickiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, t. 2, red. A. Domańska, Łódź 2023.
Rallo Lombarte A., El fin del voto rogado y su limitado impacto en las elecciones de 2023, „Revista de Derecho Político” 2024, nr 120.
Ramírez F., El voto rogado: un obstáculo para la participación electoral de los españoles en el exterior, „Revista de Derecho Político” 2019, nr 106.
Rulka M., Prawo do głosowania obywateli przebywających poza granicami kraju, „Przegląd Sejmowy” 2012, nr 2(109).
Santolaya Machetti P., Arnaldo Alcubilla E., Articulo 68, [w:] Comentarios a la Constitución Española, red. M. Rodríguez-Piñero y Bravo-Ferrer, M.E. Casas Baamonde, t. 2, Madrid 2018.
Skotnicki K., Zasada powszechności w prawie wyborczym. Zagadnienia teorii i praktyki, Łódź 2000.
Skrzydło W., Komentarz do art. 104, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. 7, Warszawa 2013.
Sokolewicz W., Wojtyczek K., Komentarz do art. 62, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 2, red. L. Garlicki, M. Zubik, wyd. 2, Warszawa 2016.
Stępień-Załucka B., Powszechność czynnego prawa wyborczego w nauce i orzecznictwie sądów oraz trybunałów, „Przegląd Prawa Publicznego” 2014, nr 12.
Stępień-Załucka B., Selected Issues of Insurgency of the Central Register of Voters (CRV), „Europejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych” 2024, nr 2.
Strzałkowski T., Realizacja praw wyborczych na wychodźstwie – doświadczenia i wnioski, [w:] Dylematy polskiego prawa wyborczego, red. J. Ciapała, A. Pyrzyńska, Warszawa 2021.
Tuleja P., Komentarz do art. 37, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, wyd. 2, Warszawa 2023.
Uziębło P., Zasada równości w wyborach do Sejmu RP (wybrane zagadnienia), „Studia Wyborcze” 2008, nr 68.
Uziębło P., Zasada równości wyborów parlamentarnych w państwach europejskich i południowoamerykańskich, Warszawa 2013.
Vlastimil H., Jakub L., The Czech 2021 General Election and Its Impact on the Party System, „Czech Journal of Political Science” 2022, nr 3.
Wojtyczek K., Konstytucyjna regulacja systemu wyborczego w III Rzeczypospolitej, [w:] 10 lat demokratycznego prawa wyborczego w Rzeczypospolitej Polskiej (1990–2000), red. F. Rymarz, Warszawa 2000.
Woźnicki M., Dysproporcjonalność wyborów do Sejmu RP – uwagi na tle wyników wyborów parlamentarnych z lat 2019–2023, „Studia Wyborcze” 2025, t. 39.
Czechs have decided: ANO Party is the election winner, Radio Prague International, 5.10.2025, https://english.radio.cz/czechs-have-decided-ano-party-election-winner-8864705 (dostęp 14.01.2026).
Dane Państwowej Komisji Wyborczej dotyczące wyborów do Senatu RP w 2023 r., https://wybory.gov.pl/sejmsenat2023/ (dostęp 15.11.2024).
Główny Urząd Statystyczny, Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2018–2023, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/migracjezagraniczne-ludnosci/informacja-o-rozmiarach-i-kierunkach-czasowej-emigracji-z-polskiw-latach-2018-2023,18,2.html (dostęp 22.01.2025).
How to: Postal voting for Czechs living abroad, Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic, 10.04.2025, https://mzv.gov.cz/jnp/en/foreign_relations/czechs_living_abroad/news_and_events/how_to_postal_voting_for_czechs_living_1.html (dostęp 14.01.2026).
Państwowa Komisja Wyborcza, https://www.pkw.gov.pl/wybory-i-referenda/wybory-do-sejmui-do-senatu (dostęp 15.11.2024).
Postal voting one step away from approval after years of debate and rejection, Radio Prague International, 24.06.2024, https://english.radio.cz/postal-voting-one-step-away-approvalafter-years-debate-and-rejection-8820856 (dostęp 14.09.2025).
Wniosek Państwowej Komisji Wyborczej w sprawie zmiany granic okręgów wyborczych i liczby posłów w nich wybieranych z dnia 21 października 2022 r., https://pkw.gov.pl/aktualnosci/informacje/wniosek-panstwowej-komisji-wyborczej-w-sprawie-zmiany-granic-okregowwyborczych-i-liczby-poslow-w-ni (dostęp 11.10.2024).
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 ze zm.).
Ustawa z dnia 22 grudnia 1960 r. o uzupełnieniu i zmianie niektórych przepisów prawa wyborczego (Dz.U. 1960 nr 57 poz. 323).
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. 2011 nr 21 poz. 112 ze zm.).
Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 497).
Zákon č. 247/1995 Sb., o volbách do Parlamentu České republiky a o změně a doplnění některých dalších zákonů.
Zákon č. 189/2021 Sb., kterým se mění zákon č. 247/1995 Sb., o volbách do Parlamentu České republiky a o změně a doplnění některých dalších zákonů, ve znění pozdějších předpisů.
Zákon č. 88/2024 Sb., o správě voleb.
Zákon č. 268/2024 Sb., kterým se mění zákon č. 88/2024 Sb., o správě voleb, a některé další zákony.
Ustav Republike Hrvatske (Konstytucja Republiki Chorwacji).
Zakon o izborima zastupnika u Hrvatski sabor, Narodne novine br. 116/1999, 109/2000, 53/2003, 167/2003, 44/2006, 19/2007, 20/2009, 145/2010, 24/2011, 93/2011, 19/2015, 104/2015, 48/2018, 98/2019.
Zakon o izbornim jedinicama za izbor zastupnika u Hrvatski sabor, Narodne novine, br. 114/23, 125/23.
Legge Costituzionale 17 gennaio 2000, n. 1 – Modifica all’articolo 48 della Costituzione concernente l’istituzione della circoscrizione Estero per l’esercizio del diritto di voto dei cittadini italiani residenti all’estero (GU n. 15 del 20-01-2000).
Legge Costituzionale 23 gennaio 2001, n. 1 – Modifiche agli articoli 56 e 57 della Costituzione concernenti il numero dei deputati e senatori in rappresentanza degli italiani all’estero (GU n. 19 del 24-01-2001).
Legge 27 dicembre 2001, n. 459 – Norme per l’esercizio del diritto di voto dei cittadini italiani residenti all’estero (GU n. 4 del 05-01-2002).
Legge 3 novembre 2017, n. 165 – Modifiche al sistema di elezione della Camera dei deputati e del Senato della Repubblica. Delega al Governo per la determinazione dei collegi elettorali uninominali e plurinominali (GU n. 264 del 11-11-2017).
Legge 27 maggio 2019, n. 51 – Disposizioni per assicurare l’applicabilità delle leggi elettorali indipendentemente dal numero dei parlamentari (GU n. 135 del 11-06-2019).
Constitución Española de 1978 (Konstytucja Królestwa Hiszpanii).
Ley Orgánica 5/1985, de 19 de junio, del Régimen Electoral General (BOE núm. 147, de 20 de junio de 1985).
Ley Orgánica 12/2022, de 30 de septiembre, de reforma de la Ley Orgánica 5/1985, de 19 de junio, del Régimen Electoral General, para la regulación del ejercicio del voto por los españoles que viven en el extranjero (BOE núm. 237, de 03 de octubre de 2022).
Real Decreto 3341/1977, de 31 de diciembre, por el que se dispone la formación de un censo electoral especial de españoles residentes ausentes que vivan en el extranjero (BOE núm. 2, de 3 de enero de 1978).
Wyrok ETPC z dnia 13 kwietnia 2007 r. w sprawie Sevinger przeciwko Holandii, skarga nr 17173/07, https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-82404.
Wyrok ETPC z dnia 15 marca 2012 r. w sprawie Sitaropoulos i Giakoumopoulos przeciwko Grecji, skarga nr 42202/07, https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-109580.
Wyrok ETPC z dnia 7 maja 2013 r. w sprawie Shindler przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 19840/09, https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-119229.
Wyrok TK z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt K 9/2011, OTK ZU 2011/6A, poz. 61.
Postanowienie SN – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 grudnia 1995 r., sygn. akt III SW 909/95, OSNAPiUS 1996, nr 2, poz. 17.
Orzeczenie Ústavního soudu [Trybunału Konstytucyjnego Republiki Czeskiej] z dnia 2 lutego 2021 r. w sprawie niezgodności systemu wyborczego z konstytucyjną zasadą proporcjonalnej reprezentacji w wyborach do Izby Poselskiej.
