Nabór tekstów: Ciemne strony cyfryzacji: Technologie jako źródła napięć i zagrożeń społecznych

Redakcja Przeglądu Socjologicznego ogłasza nabór artykułów do zeszytu tematycznego:

Ciemne strony cyfryzacji: Technologie jako źródła napięć i zagrożeń społecznych

Redaktorzy zeszytu tematycznego:

Dr Anna Turner, IFiS PAN

Dr hab. Kamil Filipek, UMCS

Dr Małgorzata Winiarska-Brodowska, UJ

Nowe technologie od początku wpisane są w fundamentalną ambiwalencję ludzkiego doświadczenia. Cyfrowa nowoczesność obiecująca emancypację i dostęp do wiedzy coraz wyraźniej odsłania swój cień pod postacią napięć i zagrożeń, które wymykają się prostym definicjom postępu.

Widzimy potrzebę dyskusji na temat ciemnych stron technologii, które jak cyfrowy smog osiadają na codziennych praktykach życia społecznego, przenikając struktury władzy, ekonomii, kultury i wiedzy. Technologiczny determinizm, podszyty marzeniami o datafikacji i optymalizacji całej ludzkości, coraz częściej maskuje pytania o jego granice a cyfrowa rzeczywistość zaczyna przypominać faustowski pakt XXI wieku. Jaką cenę płacimy za obietnicę wygody i personalizacji?

Szczególną uwagę poświęcamy inwazji sieci mediów społecznościowych, która od kilku lat płynnie przechodzi w ekspansję narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji. Symbioza człowieka i technologii dziś powtarza się w relacjach z systemami SI. Pytamy, kto dostosowuje się do kogo? Czy to człowiek adaptuje się do sztucznej inteligencji, czy też algorytmy są kształtowane na nasz obraz i potrzeby? A może – jak przestrzegał Theodor Adorno – sama adaptacja staje się hańbą, formą rezygnacji z krytycznego myślenia i wolnej woli?

W numerze powracamy do prometejsko-faustowskich dążeń nowoczesności: pragnienia poznania i osiągnięcia pełni rozwoju człowieka. Jednak legenda Fausta przypomina, że wszystko ma swoją cenę. Wiara w technologiczny solucjonizm splata się z dziś z logiką późnego kapitalizmu, w której wartość człowieka jest mierzona jego zdolnością do konsumpcji. Kultura bywa redukowana do towaru, łatwego do nabycia, przetworzenia i monetyzacji. Dystopijne wizje prywatności przestają być literacką fantazją, gdy cyfrowe lustra tożsamości zwracają obrazy podporządkowane logice platform. 

Zapraszamy do krytycznej refleksji nad technologią jako polem napięć i zagrożeń. Zachęcamy do nadsyłania artykułów o charakterze teoretycznym jak i badawczym, a także prac o charakterze interdyscyplinarnym, wychodzącym poza klasyczne ramy nauk społecznych.

Propozycje obszarów tematycznych:

• Zatrudnienie w epoce platform i automatyzacji
• Technologiczny solucjonizm oraz ideologie postępu
• Platformizacja życia społecznego i erozja instytucji
• Kultura jako towar
• Cyfrowe tożsamości, alienacja i kryzys podmiotowości
• Dezinformacja jako narzędzie destabilizacji
• Cyberprzemoc i mowa nienawiści
• Sieciowy haktywizm
• Konflikt i przemoc w środowiskach cyfrowych
• Datafikacja, inwigilacja, kryzys prywatności
• Sztuczna inteligencja jako źródło nierówności społecznych
• Wykluczenie cyfrowe i przymus bycia online
• Algorytmizacja decyzji i technologiczny determinizm

Termin nadsyłania tekstów: 15 lipca 2026 roku. Publikacja zeszytu planowana jest w marcu 2027. Prosimy o nadsyłanie tekstów w języku polskim lub angielskim na dwa adresy:

przegladsocjologiczny@gmail.com

oraz anna.turner@ifispan.edu.pl

Prosimy o przygotowanie tekstu zgodnie ze wskazówkami dla autorów:

https://journals.ltn.lodz.pl/Przeglad-Socjologiczny/information/authors