Kształtowanie miejsca przy pomocy dziedzictwa kulturowego: przypadek „wsi malowanej”
DOI:
https://doi.org/10.26485/PS/2026/75.2/5Słowa kluczowe:
kultura, tradycja, dziedzictwo funkcjonalne, rozwój neo-endogenny, rozwój zrównoważonyAbstrakt
W artykule autorzy podejmują zadanie przedstawienia roli i znaczenia tzw. dziedzictwa funkcjonalnego w rozwoju lokalnym. W części teoretycznej dokonana zostaje analiza relacji takich pojęć, jak: kultura, tradycja, sztuka ludowa i dziedzictwo funkcjonalne oraz rozwój neo-endogenny i rozwój zrównoważony. W części empirycznej przedstawione zostają problemy rozwoju w społeczności wsi Zalipie (województwo małopolskie), w której wyróżniającym elementem dziedzictwa kulturowego jest zwyczaj pokrywania ścian budynków kolorowymi malunkami. Autorzy stawiają tezę, że przepracowanie wspomnianego zwyczaju uczyniło z niego element dziedzictwa funkcjonalnego, które stało się instrumentem rozwoju społeczności wedle reguł rozwoju zrównoważonego.
Bibliografia
Balińska Agata. 2019. „Wiejska turystyka kulturowa w kontekście rozwoju endogennego”. Zagadnienia Doradztwa Rolniczego 98(3): 24–33.
Bartosz Adam, Anna Bartosz. 2005. Kolorowe Zalipie. Informator Turystyczny. Tarnów: Wydawnictwo Muzeum Okręgowego w Tarnowie.
Brzozowska Leonia. 2023. „Scenariusze Zalipia. Współczesne sposoby re(prezentowania) przeszłości sztuki ludowej”. Studia i Materiały Lubelskie 24: 109–118. https://doi.org/10.61464/siml.19.
Bukraba-Rylska Izabela. 2017a. Doświadczenie kultury – propozycje teoretyczne. W: Lokalne dziedzictwo kulturowe w doświadczeniu mieszkańców wsi. I. Bukraba-Rylska, M. Wieruszewska, K. Burdyka (red.). 1–44. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Bukraba-Rylska Izabela. 2017b. Zakończenie. W: Lokalne dziedzictwo kulturowe w doświadczeniu mieszkańców wsi. I. Bukraba-Rylska, M. Wieruszewska, K. Burdyka (red.). 117–134. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Cavanagh John, Jerry Mander. (eds). 2004. Alternatives to economic globalization. A better world is possible. San Francisco: Berret-Koehler Publishers.
Cessanis Michał. 2022. Kwiaty rosną tu wszędzie i to nawet zimą. Poznaj Zalipie, najbardziej kolorową wieś w Polsce, o której mówi cały świat. National Geographic Polska. www.national-geographic.pl/traveler/kierunki/zalipie-z-czego-slynie-najbardziej-kolorowawies-w-polsce-i-z-czego-slynie [dostęp: 20.08.2025].
Foryś Grzegorz, Krzysztof Gorlach. 2023. Rozwój jako ruch społeczny. Wykłady o ruchach społecznych i rozwoju zrównoważonym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Golec Marcin. 2024. „Malowa wieś” na krajowej liście dziedzictwa niematerialnego UNESCO. Radio Kraków. www.radiokrakow.pl/aktualnosci/tarnow/malowana-wies-na-krajowej-liscie-dziedzictwaniematerialnego-unesco [dostęp: 20.08.2025].
Hickel Władyslaw. 1906. „Malowanki ludowe w Powiślu Dąbrowskim”. Lud 12(1): 113–121.
Hobsbawm Eric. 1983. Introduction: Inventing traditions. W: The invention of tradition. E. Hobsbawm, T. Ranger (eds.). 1–14. Cambridge: Cambridge University Press.
Hobsbawm Eric, Terence Ranger. (eds.). 1983. The invention of tradition. Cambridge: Cambridge University Press.
Gmina Olesno. 2024. Podsumowanie Działania LEADER 2014–2020. https://gminaolesno.pl/podsumowanie-dzialania-leader-2014-2020[dostęp: 26.11.2025].
Jackowski Aleksander. 2007. Polska sztuka ludowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jałowiecki Bohdan. 2010. Społeczne wytwarzanie przestrzeni. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Klekotko Marta, Krzysztof Gorlach. 2011. Miejsce, lokalność, globalizacja. Przyczynek do problematyki socjologii wsi (i nie tylko) w społeczeństwie ponowoczesnym. W: Obszary wiejskie w Polsce. Różnorodność i procesy różnicowania. H. Podedworna, A. Pilichowski (red.). 25–35. Warszawa: IFIS PAN.
Krygier Martin. 2002. Tradycja. W: Encyklopedia Socjologii. t. 4. W. Kwaśniewicz i in. (red.). 255–259. tłum.: Krzysztof Gorlach. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Langlois Simon. 2001. Traditions: Social. W: Encyclopedia of the social & behavioral sciences. vol. 23: J. Smelser, P.B. Baltes (eds.). 15829–15933. Amsterdam–Paris–New York–Oxford–Shannon–Singapore–Tokyo: Elsevier.
Lekiewicz Ina. 2023. „Debiuty”: Video zza kulis styczniowo-lutowej okładki „Vogue Polska”. Vogue Polska. www.vogue.pl/a/wideo-zza-kulis-styczniowo-lutowej-okladki-vogue-polska [dostęp: 23.08.2025].
Malowany Miś. 2025. Przewodnik po Zalipiu. https://malowanymis.pl/przewodnik-po-zalipiu [dostęp: 23.01.2025].
Nikonorov Milita. 2016. I szepcę Ci skromnie: „Nie zapomnij o mnie”. https://nikonorov.pl/tag/zalipie [dostęp: 23.01.2025].
Nowak Piotr, Anna Jastrzębiec-Witowska, Krzysztof Gorlach. 2025. W: Polska wieś. Wizja odnowy i rozwoju. P. Goliński, W. Poczta, N. Genstwa-Namysł (red.). 209–226. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.
Osmólski Patryk. 2023. Zalipie i malowana wieś. O tym jak pasja stworzyła atrakcję. Osmol Blog. www.osmol.pl/zalipie-malowana-wies [dostęp: 20.08.2025].
Piotrowski Wacław. 1965. Miasto Opole i jego struktura ekologiczna w wypowiedziach aktywistów terenowych, Opole: Instytut Śląski w Opolu.
Piotrowski Wacław.1966. Społeczno-przestrzenna struktura miasta Łodzi. Studium ekologiczne. Wrocław–Warszawa–Kraków: Ossolineum.
Piotrowski Wacław. 1968. Miejska społeczność lokalna a organizacje terenowe. Warszawa: Komitet Badania Regionów Uprzemysłowionych.
Ray Christopher. 2006. Neo-endogenous rural development in the EU. In: Handbook of rural studies. P. Cloke, T. Marsden, P. Mooney (eds.). 278–291. London–Thousand Oaks–New Delhi: SAGE Publications.
Shils Edward. 1981. Tradition. Chicago: University of Chicago Press.
Szmygin Bogusław. 2016. Światowe dziedzictwo kultury UNESCO – charakterystyka, metodologia, zarządzanie. Warszawa–Lublin: Polski Komitet Narodowy / COMOS, Politechnika Lubelska.
Traba Robert. 2024. Historia (nie) na sprzedaż. Kraków–Budapeszt–Syrakuzy: Wydawnictwo Austeria.
Woźniczko Magdalena, Dominik Orłowski. 2014. „«Malowana Wieś» Zalipie jako przejaw turystyki etnograficznej na Powiślu Dąbrowskim”. Zarządzanie w Kulturze 15(2): 182–197. https://doi.org/10.4467/20843976ZK.14.015.2223.
Żyła-Michalska Agnieszka, Paweł Starosta. 2011. „Wstęp”. Acta Universitatis Lodziensis Folia Sociologica 37: 3–4.
