THE ORIGINS OF THE POLISH PROSE POEM: TWO FORGOTTEN POEMS PUBLISHED IN ZENON PRZESMYCKI’S “CHIMERA”

AU DÉBUT DU POÈME EN PROSE POLONAIS. À PROPOS DE DEUX ŒUVRES OUBLIÉES DANS « CHIMERA » [CHIMÈRE] DE ZENON PRZESMYCKI

Authors

DOI:

https://doi.org/10.26485/PP/2026/81/3

Keywords:

“Chimera”; Zenon Przesmycki-Miriam; Maria Zawieyska [Laura Konopnicka-Pytlińska]; Zdzisław Dębicki

Abstract

The article presents two forgotten prose poems, both published in the leading periodical of Polish modernism, “Chimera”, edited by Zenon Przesmycki-Miriam. It revises the chronology of prose poems in Aleksander Szczęsny’s oeuvre, pointing to their emergence several years earlier than recognized in existing scholarship. The study identifies works by Maria Zawieyska as being authored by Laura Pytlińska, the daughter of Maria Konopnicka. It also presents a little-known cycle by Zdzisław Dębicki, a poet and critic associated with “Tygodnik Ilustrowany”. The article complements and expands upon the findings of monographs on the prose poem and indicates that this genre featured in “Chimera” more often than in other literary magazines.

AU DÉBUT DU POÈME EN PROSE POLONAIS. À PROPOS DE DEUX ŒUVRES OUBLIÉES DANS « CHIMERA » [CHIMÈRE] DE ZENON PRZESMYCKI

Résumé
Cet article présente deux poèmes en prose oubliés. Ils furent publiés dans les pages de la revue la plus importante du modernisme polonais, « Chimera », éditée par Zenon Przesmycki-Miriam. L’auteur repousse les limites de l’émergence des poèmes en prose dans l’œuvre du poète Aleksander Szczęsny à quelques années avant qu’ils ne fonctionnent dans la littérature spécialisée sur le sujet. Le chercheur identifie les oeuvres de Maria Zawieyska comme étant celles de Laura Pytlińska, la fille de Maria Konopnicka. Il présente une série de poèmes peu connue de Zdzisław Dębicki, poète et critique associé à « Tygodnik Ilustrowany ». L’article complète et élargit les conclusions des monographies sur le poème en prose et indique que dans les pages de « Chimera », ce genre était très souvent employé en comparaison aux autres revues littéraires.

MOTS-CLÉS « Chimera » ; Zenon Przesmycki-Miriam ; Maria Zawieyska [Laura Konopnicka-Pytlińska] ;
Zdzisław Dębicki

The article was translated from Polish into French by Dorota Walczak-Delanois and Yoana Ganowski.
Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski.

Author Biography

Grzegorz P. Bąbiak, Uniwersytet Warszawski, Wydział Polonistyki

Historien de la culture des XIXe et XXe siècles, éditeur ; docteur, professeur à l’Université de Varsovie ; directeur de l’Institut d’études polonaises appliquées de la Faculté de polonistique de l’Université de Varsovie de 2016 à 2024 ; membre du Conseil du Musée de la littérature Adam Mickiewicz à Varsovie. Auteur, entre autres, de Metropolia i zaścianek. W kręgu « Chimery » Z. Przesmyc­kiego (2002, prix du ministre de l’Éducation) ; Bibliografia zawartości « Tygodnika Ilustrowanego » 1890–1899 (2015) ; Funeralia narodowe. Pogrzeby patriotyczne Polaków w czasach niewoli (2016) ; Tygodnik « Odrodzenie ». Bibliografia zawar­tości 1944–1950 (2016). Il fait partie de l’équipe qui prépare l’édition critique des oeuvres littéraires de Stanisław Przybyszewski.

References

Baudelaire Charles. 1869. Petits poèmes en prose. [In:] Œuvres complètes de Charles Baudelaire. T. 4 : Petits Poèmes en prose, Les Paradis artificiels. Paris : Michel Lévy Frères.

Baudelaire Charles. 1904a. Cudzoziemiec. [In:] Poemaciki prozą. Przeł. I.N [Z. Przesmycki]. „Chimera”, t. 7, z. 19. S. 114.

Baudelaire Charles. 1904b. Anywhere out of the world – Gdziebądź precz z tego świata. [In:] Poemaciki prozą. Przeł. I.N [Z. Przesmycki]. „Chimera”, t. 7, z. 19. S. 114–116.

Bąbiak Grzegorz P. 2000. Bibliografia zawartości „Życia”, „Strumienia” i „Chimery”. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW.

Bąbiak Grzegorz P. 2002a. „Chimera” i periodyki niemieckiego modernizmu. [In:] Polonistyczne spotkania. Tybinga. Red. Danuta Knysz-Tomaszewska, Jadwiga Zacharska. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW. S. 37–45.

Bąbiak Grzegorz P. 2002b. Metropolia i zaścianek. W kręgu „Chimery” Z. Przesmyckiego. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW.

Bytkowski Zygmunt. 1901. Prorok. „Chimera”, t. 3, z. 9. S. 435–439.

Dębicki Zdzisław. 1901. Oczy, Włosy, Usta. „Chimera”, t. 2, z. 4–5. S. 303–308.

Duninówna Helena. 1968. Ludzie i rzeczy. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.

Grzymała-Siedlecki Adam. 1973. Świat aktorski moich czasów. Warszawa: PIW.

Hendzel Władysław, Obrączka Piotr. 1988. Z problemów czasopiśmiennictwa Młodej Polski (w kręgu „Życia”, „Krytyki” i „Chimery”). Opole: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Powstańców Śląskich.

Huysmans Joris-Karl. 1922. À Rebours. Paris : G. Crès.

Huysmans Joris-Karl. 1976. Na wspak. Przeł. Julian Rogoziński. Warszawa: Czytelnik.

Kluba Agnieszka. 2014. Poemat prozą w Polsce. Warszawa–Toruń: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Knysz-Tomaszewska Danuta, Bąbiak Grzegorz P. 2008. Le dialogue texte-image dans „La Chimère” (Varsovie 1901-1907). [In:] L’Europe des revues (1880-1920). Estampes, photographies, illustrations. Dir. Évanghélia Stead, Hélène Védrine. Paris : Presses Universitaires de Paris-Sorbonne. P. 397-416.

Laura Konopnicka-Pytlińska. Aktorka, mieszkanka Żarnowca [online]. Protokół dostępu: https://muzeumzarnowiec.pl/laura-konopnicka-pytlinska-aktorka-mieszkanka-zarnowca/ [27.09.2023].

Laura Pytlińska. 1973. [In:] Słownik biograficzny teatru polskiego 1765–1965. Oprac. Jadwiga Czachowska, Zbigniew Ryszewski. Warszawa: PWN. S. 576–577.

Lipski Jan Józef. 1975. Twórczość Jana Kasprowicza w latach 1891–1906. Warszawa: PIW.

Lorentowicz Jan. 1929. Dwadzieścia lat teatru. T. 1. Warszawa: Księgarnia F. Hoesicka.

Maeterlinck Maurice. 1896. Aglavaine et Sélysette. Paris : Société du Mercure de France.

Markowska Maria. 1901 Babie lato. „Chimera”, t. 3, z. 9. S. 431–438.

Miciński Tadeusz. 1902. W mroku gwiazd. „Chimera”, t. 5, z. 13. S. 51–69.

Okulicz-Kozaryn Małgorzata. 2022. Brzozowski contra Miriam. Spór jednostronny. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Przesmycki Zenon Miriam. 1901. Jan Artur Rimbaud. „Chimera”, t. 2, z. 4–5. S. 217–267.

Przybyszewski Stanisław. 1901. Nad morzem. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Przybyszewski Stanisław. 1902. Poezje prozą. Warszawa: Wydawnictwo J. Fiszer.

Rimbaud Arthur. 1904. Po Potopie. [In:] Poemaciki prozą. Przeł. I.N [Z. Przesmycki]. „Chimera”, t. 7, z. 19. S. 116–117.

Rogowicz Wacław. 1910a. Teatr Mały (Wolna Scena): „Aglawena i Selizeta”, poemat dramatyczny M. Maeterlincka. „Prawda”, nr 11. S. 13.

Rogowicz Wacław. 1910b. Teatr Mały (Wolna Scena): „Panna Julia”, dramat w 2 odsłonach A. Strindberga… „Prawda”, nr 8. S. 12.

Sobieraj Tomasz. 2019. Artysta, sztuka i społeczeństwo. Spory i polemiki wokół Confiteor Stanisława Przybyszewskiego. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Szczepańska Anna. 2008. „Chimera”. Tekstowa kolekcja Zenona Przesmyckiego. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.

Szczęsny Aleksander. 1907. Liryka. „Chimera”, t. 10, z. 30. S. 454–466.

Szczęsny Aleksander. 1913. Miasto. „Prawda”, nr 50. S. 11–12.

Szczęsny Aleksander. 2000. Poezje wybrane. Oprac. Radosław Okulicz-Kozaryn, Maria Ignaszak. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Śliwińska Irmina. 1939–1946. Zdzisław Dębicki (1871–1931). [In:] Polski Słownik Biograficzny. T. 5. Red. Władysław Konopczyński. Kraków: Polska Akademia Umiejętności. S. 142.

Z pierwszego dywanu Dżelaleddina. 1905. Przeł. i tworzył Tadeusz Miciński. „Chimera”, t. 9, z. 27. S. 375–400.

Zabawa Krystyna. 1999. „Kalejdoskop myśli, wrażeń i obrazów” – młodopolskie odmiany krótkiego poematu prozą. Kraków: Universitas.

Zawieyska Maria [Laura Konopnicka-Pytlińska]. 1901. Fragmenty. „Chimera”, t. 3, z. 9. S. 460–471.

Published

2026-02-20

Issue

Section

I. LINEAGES OF THE POETIC NARRATIVE: THE PROSE POEM AND THE NINETEENTH CENTURY / LIGNÉE DU RÉCIT POÉTIQUE : LE POÈME EN PROSE ET LE XIXe SIÈCLE