W regionie niepodobieństwa. Gatunkowy obraz świata nowoczesnego wiersza hymnicznego (preliminaria teoretyczne)
DOI:
https://doi.org/10.26485/ZRL/2026/69.1/17Słowa kluczowe:
literary genre; modernity; generic worldview; Enlightenment; RomanticismAbstrakt
The paper reconstructs the generic worldview of modern hymnal verse. The hymn is an epistemic, axiological, aesthetic and ideological mode of feeling, a performative subjectivized practice that locates the self in natural and social realities. An analysis of theoretical statements (from the letters of St. Paul of Tarsus to the treatises of Georg Wilhelm Friedrich Hegel) and modern conceptions of the sublime and fury, reveal that the hymn distributed a Platonic-Plotinian-Augustinian vision of being as a dynamic structure of annihilation and repair, separation and unification, unlikeness and likeness. The movement of the hymnic self is structured by the logic of the rite of passage: separation from the initial state (the region of unlikeness), liminal suspension and inclusion in the new state (the region of likeness). The work reconstructs the anthropological, social and communicative determinants of the identity of the hymnic self, and the prosodic and referential properties of its speech, which make present the ontic structure (the generic worldview) that is oppositional to the initial one.
Liczba pobrań
Bibliografia
Abrams Meyer Howard (1973), Natural Supernaturalism. Tradition and Revolution in Romantic Literature, Norton, Nowy Jork.
Andrzejewski Bolesław (1989), Przyroda i język. Filozofia wczesnego romantyzmu w Niemczech, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Ankersmit Frank (2005), Sublime Historical Experience, Stanford University Press, Stanford.
Augustyn św. (1986a), Objaśnienia psalmów. Ps 58–77, przeł. J. Sulowski, oprac. E. Stanula, Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa.
Augustyn św. (1986b), Objaśnienia psalmów. Ps 103–123, przeł. J. Sulowski, oprac. E. Stanula, Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa.
Augustyn św. (1986c), Objaśnienia psalmów. Ps 124–150, przeł. J. Sulowski, oprac. E. Stanula, Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa.
Augustyn św. (2018), Wyznania, przeł. Z. Kubiak, Znak, Kraków.
Bachtin Michaił (1982), Problemy literatury i estetyki, przeł. W. Grajewski, Czytelnik, Warszawa.
Batteux Charles (1775a), Principes de la littérature, t. 1, Desaint & Saillant, Paryż.
Batteux Charles (1775b), Principes de la littérature, t. 3, Desaint & Saillant, Paryż.
Bielik-Robson Agata (2004), Duch powierzchni. Rewizja romantyczna i filozofia, TAiWPN Universitas, Kraków.
Birkenmajer Aleksander (1934), Hymny średniowieczne. Ich teoria i praktyka, „Przegląd Współczesny” nr 145.
Bogusławski Andrzej, Drzazgowska Ewa (2016), Język w refleksji teoretycznej. Przekroje historyczne, Katedra Lingwistyki Formalnej UW, Warszawa.
Boileau Nicolas (1717), Oeuvres, David Mortier Libraire, Amsterdam.
Boileau Nicolas (1998), Art poétique, oprac. S. Menant, Flammarion, Paryż.
Borghardt Dennis (2021), Kraft und Bewegung. Zur Mechanik, Ästhetik und Poetik in der Antikenrezeption der Frühen Neuzeit, Felix Meiner Verlag, Hamburg.
Borowski Leon (1972a), Uwagi nad poezją i wymową pod względem podobieństwa i różnicy [w:] L. Borowski, Uwagi nad poezją i wymową i inne pisma krytycznoliterackie, oprac. S. Buśka-Wroński, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Borowski Leon (1972b), Uwagi o legendzie [w:] L. Borowski, Uwagi nad poezją i wymową i inne pisma krytycznoliterackie, oprac. S. Buśka-Wroński, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Braun Friedrich Ferdinand (1820), Leitfaden der Ästhetik zum Unterrichte und zur Selbstbildung, Webelsche Buchhandlung, Zeitz.
Brunn Zum Émille (1969), Le Dilemme de l’être et du néant chez saint Augustin. Des premiers dialogues aux „Confessions”, Études Augustinennes, Paryż.
Burke Edmund (1968), Dociekania filozoficzne o pochodzeniu naszych idei wzniosłości i piękna, przeł. P. Graff, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Burta Małgorzata (2016), Hymn [w:] Słownik polskiej krytyki literackiej 1764–1918. Pojęcia — terminy — zjawiska — przekroje, red. J. Bachórz i inni, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika–Instytut Badań Literackich PAN, Toruń–Warszawa.
Carlancas Félix Juvenel de (1766), Historia nauk wyzwolonych, przekł. nieznany, Nakładem Towarzystwa Literatow w Polszcze ustanowionego, Warszawa.
Cegielski Hipolit (1845), Nauka poezyi, Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, Poznań.
Courcelle Pierre (1957), Tradition néo-platonicienne et traditions chrétiennes de la „région de dissemblance” (Platon, Politique 273 d), „Archives d’Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Age” nr 24.
Culler Jonathan (1975), Structuralist Poetics. Structuralism, Linguistics, and the Study of Literature, Routledge and Kegan Paul, Londyn.
Culler Jonathan (1981), The Pursuit of Signs: Semiotics, Literature, Deconstruction, Cornell University Press, Ithaca, Nowy Jork.
Curtius Ernst Robert (2009), Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, przeł. A. Borowski, TAiWPN Universitas, Kraków.
Danielewicz Jerzy (1976), Morfologia hymnu antycznego: na materiale greckich zbiorów hymnicznych, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań.
Danielewicz Jerzy (1986), Hymn w systemie gatunków liryki greckiej, „Pamiętnik Literacki” nr 1.
Declercq Gilles (1994), Boileau — Huet: la querelle du „Fiat lux” [w:] Pierre-Daniel Huet (1630–1721): actes du Colloque de Caen, 12–13 novembre 1993, red. S. Guellouz, Papers on French Seventeenth Century Literature, Paryż–Seattle–Tybinga.
Dembińska-Siury Dobrochna (1995), Plotyn, Wiedza Powszechna, Warszawa.
Derrida Jacques (1999), Chōra, przeł. M. Gołębiewska, Wydawnictwo KR, Warszawa.
Dmochowski Franciszek Ksawery (1956), Sztuka rymotwórcza, oprac. S. Pietraszko, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Dobrzycki Stanisław (1910), Psałterz Kochanowskiego, jego powstawanie, źródła, wzory, Akademia Umiejętności, Kraków.
Domańska Ewa (2013), Humanistyka ekologiczna, „Teksty Drugie” nr 1–2.
Dopart Bogusław (2025), Między genologią a estetyką (preliminaria historyczne) [w:] Genologie romantyczne. W dwusetną rocznicę narodzin polskiego romantyzmu, red. E. Hoffmann-Piotrowska, O. Krysowski, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Dziubiński Marian (1994), Hymn [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Eberhard Johann August (1805), Handbuch der Aesthetik für gebildete Leser aus allen Ständen in Briefen herausgegeben, t. 4, Hemmerde und Schwetschke, Halle.
Ernesti Johann Heinrich Martin (1820), Theoretisch-praktisches Handbuch der schönen Redekünste, Gottfried Basse, Quedlinburg-Lipsk.
Eschenburg Johann Joachim (1789), Entwurf einer Theorie und Literatur der schönen Wissenschaften. Beispielsammlung zur Theorie und Literatur der schönen Wissenschaften, Friedrich Nikolai, Berlin–Szczecin.
Etzioni Amitai (2004), Wspólnota responsywna: perspektywa komunitariańska, przeł. P. Rymarczyk [w:] Komunitarianie. Wybór tekstów, red. P. Śpiewak, Fundacja Aletheia, Warszawa.
Falkener Michał (1978), Wykład hymnów kościelnych, przeł. J. Domański [w:] Filozofia i myśl społeczna XIII–XV wieku, oprac. J. Domański, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Ferguson Margaret (1975), Saint Augustine’s Region of Unlikeness: the Crossing of Exile and Language, „The Georgia Review” nr 4.
Frank Manfred (1997), „Unendliche Annäherung”. Die Anfänge der philosophischen Frühromantik, Suhrkamp, Frankfurt nad Menem.
Gayk Shannon, Ingrid Nelson (2019), Gatunek jako forma życia, przeł. G. Grochowski, „Teksty Drugie” nr 3.
Gennep Arnold van (2006), Obrzędy przejścia. Systematyczne studium ceremonii, przeł. B. Biały, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Golański Filip Neriusz (1788), O wymowie i poezyi, Drukarnia Pijarów, Wilno.
Grochowski Grzegorz (2018), Pamięć gatunków. Ponowoczesne dylematy atrybucji gatunkowej, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa.
Grzeliński Adam (2001), Entuzjazm i piękno w estetyce Shaftesbury’ego, „Estetyka i Krytyka” nr 1.
Habermas Jürgen (2000), Filozoficzny dyskurs nowoczesności, przeł. M. Łukasiewicz, TAiPWN Universitas, Kraków.
Hegel Georg Wilhelm Friedrich (1967), Wykłady o estetyce, t. 3, przeł. J. Grabowski, A. Landman, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Herder Johann Gottfried (1985), Frühe Schriften 1764–1772, oprac. U. Gaier, Deutsche Klassiker Verlag, Frankfurt nad Menem.
Hieronim św. (2010), Listy II (51–79), przeł. J. Czuj, oprac. M. Ożóg, Wydawnictwo WAM, Kraków.
Holmes Christopher (2019), British Hymnists (Seventeenth Century) [w:] Hymns and Hymnody. Historical and Theological Introductions. Volume II: From Catholic Europe to Protestant Europe, red. M. Lamport, B. Forrest, V. Whaley, Cascade Books, Eugene.
Horacy (1983), List do Pizonów, przeł. T. Sinko [w:] Rzymska krytyka i teoria literatury. Wybór, oprac. S. Stabryła, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Hutnikiewicz Artur (1973), „Hymny” Jana Kasprowicza, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa.
Jaucourt Louis de (1765), Hymne [w:] Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers, t. 8, Briasson, David l’aîné, Le Breton, Durand, Neuchâtel.
Kant Immanuel (2004), Krytyka władzy sądzenia, przeł. i oprac. J. Gałecki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Kapp Volker (2012), Le sublime selon Boileau et la réception européenne du „Peri hypsous”, „Œuvres & Critiques” nr 37.
Kasia Andrzej (1960), Św. Augustyn, Wiedza Powszechna, Warszawa.
Kijewska Agnieszka (2007), Święty Augustyn, Wiedza Powszechna, Warszawa.
Kłoczowski Jan Andrzej (2001), Drogi człowieka mistycznego, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Konarzewska Marta (2012), Oda [w:] Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazda, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Korzeniowski Józef (1829), Kurs poezyi, N. Glücksberg, Warszawa.
Kostkiewiczowa Teresa (1996), Oda w poezji polskiej. Dzieje gatunku, FNP: Leopoldiunum, Wrocław.
Koszkało Martyna (2021), Bóg jako źródło moralności. Intuicje św. Augustyna w „Wyznaniach” 7.10–11 w kontekście dyskusji z tradycją starożytną, „Verbum Vitae” nr 3, DOI: 10.31743/vv.12827.
Krasicki Ignacy (1781), Zbiór potrzebniejszych wiadomości porządkiem alfabetu ułożonych, t. 1, Nakładem i Drukiem Michała Grölla, Warszawa.
Kresmer Karol (2002), Hymn [w:] Słownik literatury polskiego oświecenia, red. T. Kostkiewiczowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Królikowski Józef Franciszek (1818), O niektórych wyrazach do sztuki rymotwórczey należących, „Pamiętnik Warszawski” nr 11 (sierpień).
Królikowski Józef Franciszek (1828), Rys poetyki wedle przepisów teoryi w szczegółach z najznakomitszych autorów czerpanej, W. Decker i Spółka, Poznań.
Johnson Samuel (1755), Hymn [w:] S. Johnson, A Dictionary of the English Language, W. Strahan, Londyn, https://johnsonsdictionaryonline.com/1755/hymn_ns [dostęp: 4.01.2026].
Kubacki Wacław (1974), Dziennik. 1959–1965, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Kubacki Wacław (1960), Religia smutku (I), „Przegląd Humanistyczny” nr 3.
Lipski Jan Józef (1975), Twórczość Jana Kasprowicza w latach 1891–1906, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Lombart Nicolas (2018), L’Hymne dans la poésie française de la Renaissance, Classiques Garnier, Paryż.
Longin (1823), O górności, przeł. J. Kowalewski, A. Marcinowski, b.m.w., Wilno.
Loreye Joseph (1802), Theorie der Dichtkunst durch lateinische und teutsche Muster beleuchtet, t. 2, J. G. Cotta’sche Buchhandlung, Tybinga.
Lote Georges (1996), Histoire du vers français, t. 3: Le XVIIIe siècle. Les genres et les formes, la versification, du classicisme au romantisme, Université de Provence, Aix-en-Provence.
Lowth Robert (1829), Lectures on the Sacred Poetry of the Hebrews, przeł. G. Gregory, Crocker & Brewster; J. Leavitt, Andover.
Löwy Michael, Robert Sayre (1992), Révolte et mélancolie. Le romantisme à contre-courant de la modernité, Payot, Paryż.
Markowski Michał Paweł (2025), Idealizm, kobiecość, powieść. Friedrich Schlegel i romantyczna polityka literatury [w:] Friedrich Schlegel, Lucynda, przeł. E. Szymani, oprac. M.P. Markowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Marmontel Jean-François (1787), Éléments de littérature, Née de la Rochelle, Paryż.
Menant Sylvain (1981), La chute d’Icare. La crise de la poésie française, 1700–1750, Champion–Minard, Genewa–Paryż.
Meyer-Sickendiek Burkhard (2005), Affektpoetik. Eine Kulturgeschichte literarischer Emotionen, Königshausen & Neumann, Würzburg.
Michałowska Teresa (2011), Literatura polskiego średniowiecza. Leksykon, PWN, Warszawa.
Minasowicz Józef Dionizy (1844), Twory, t. 1, Księgarnia Zagraniczna, Breitkopf i Haertel, Lipsk.
Michałowska Teresa (1974), Staropolska teoria genologiczna, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Novalis (1970a), Das Allgemeine Brouillon (1798–1799) [w:] Theorie und Technik des Romans im 17. und 18. Jahrhundert, oprac. D. Kimpel, Niemeyer, Tybinga.
Novalis (1970b), Fragmente und Studien (1799–1800) [w:] Theorie und Technik des Romans im 17. und 18. Jahrhundert, oprac. D. Kimpel, Niemeyer, Tybinga.
Novalis (1984), Uczniowie z Sais. Proza filozoficzna — studia — fragmenty, przeł. J. Prokopiuk, Czytelnik, Warszawa.
O’Gorman Ned (2004), Longinus’s Sublime Rhetoric, or How Rhetoric Came into Its Own, „Rhetoric Society Quarterly” nr 2.
Osiński Ludwik (1861), Wykład literatury porównawczej, czytanej w Uniwersytecie Warszawski (ciąg dalszy) [w:] L. Osiński, Dzieła, t. 3, Zakład Litograficzny Maksymiliana Fajansa, Warszawa.
Ostrowski Witold (2012), Hymn (w tradycji angielskiej) [w:] Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazda, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Opacki Ireneusz (1963), Krzyżowanie się postaci gatunkowych jako wyznacznik ewolucji poezji, „Pamiętnik Literacki” nr 4.
Paczoska Ewa (2008), Latarnia czarnoksięska, czyli dziewiętnastowieczność i nowoczesność, „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza” nr 43.
Pietraszko Stanisław (1966), Doktryna literacka polskiego klasycyzmu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Pietrzak Przemysław (2020), Gatunek — rodzaj — tekst [w:] Wiek teorii. Sto lat nowoczesnego literaturoznawstwa polskiego, red. D. Ulicka, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa.
Pietrzak Przemysław (2025a), W sprawie gatunkowych obrazów świata. Część 1, „Pamiętnik Literacki” nr 2.
Pietrzak Przemysław (2025b), W sprawie gatunkowych obrazów świata. Część 2, „Pamiętnik Literacki” nr 4.
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia (2012), przeł. W. Borowski i inni, Pallottinum, Poznań.
Platon (2003), Państwo, przeł. W. Witwicki, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty.
Platon (2005a), Dialogi, t. 1, przeł. W. Witwicki, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty.
Platon (2005b), Dialogi, t. 2, przeł. W. Witwicki, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty.
Plotyn (1959), Enneady, t. 1, przeł. A. Krokiewicz, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Płuciennik Jarosław (2000), Retoryka wzniosłości w dziele literackim, TAiWPN Universitas, Kraków.
Podbielski Henryk (2016), Wstęp [w:] Pseudo-Longinus, O wzniosłości, przeł. H. Podbielski, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin.
Pontanus Jacobus (1597), Poeticarum institutionum libri tres, Adam Sartorius, Ingolstadt.
Przybylski Ryszard (1983), Klasycyzm, czyli Prawdziwy koniec Królestwa Polskiego, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Pytel Jan Kanty (1989), Symbolika ognia w Piśmie św., „Ruch Biblijny i Liturgiczny” nr 2.
Revard Stella Purce (2001), Pindar and the Renaissance Hymn‐Ode: 1450–1700, Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies, Tempe.
Sadowski Witold (2018), Europejski wiersz litanijny. W innej czasoprzestrzeni, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Sadowski Witold (2021), Gatunkowe obrazy świata: sielanka, litania, sonet, „Pamiętnik Literacki” nr 2.
Sarbiewski Maciej Kazimierz (1954), O poezji doskonałej, czyli Wergiliusz i Homer, przeł. M. Plezia, oprac. S. Skimina, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Sarnowska-Temeriusz Elżbieta (1998), Furor poeticus [w:] Słownik literatury staropolskiej, red. T. Michałowska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Sawrymowicz Eugeniusz (1946), Hymn jako gatunek literacki, „Zagadnienia Literackie” nr 3.
Scaliger Julius Caesar (1586), Poetices libri septem, Petrus Santandreanus, Genewa.
Schiller Friedrich (1972a), O poezji naiwnej i sentymentalnej [w:] Listy o estetycznym wychowaniu człowieka i inne rozprawy, przeł. I. Krońska, J. Prokopiuk, Czytelnik, Warszawa.
Schiller Friedrich (1972b), O wzniosłości [w:] Listy o estetycznym wychowaniu człowieka i inne rozprawy, przeł. I. Krońska, J. Prokopiuk, Czytelnik, Warszawa.
Schilling Erik (2018), Liminale Lyrik. Freirhythmische Hymnen von Klopstock bis zur Gegenwart, J.B. Metzler Verlag, Stuttgart.
Schlegel Friedrich (2009), Fragmenty, przeł. C. Bartl, oprac. M.P. Markowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Scholastyk Sokrates (1986), Historia Kościoła, przeł. S. Kazikowski, oprac. E. Wipszycka, A. Ziółkowski, PAX, Warszawa.
Schnayder Jerzy (2012), Hymn (starożytny) [w:] Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazda, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Schopenhauer Arthur (1994), Świat jako wola i przedstawienie, t. 1, przeł. J. Garewicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Seitel Peter (2003), Theorizing Genres — Interpreting Works, „New Literary History” nr 2.
Skwarczyńska Stefania (1957), „Hymn na dzień zwiastowania N.P. Maryi” (próba nowego odczytania utworu) [w:] S. Skwarczyńska, Mickiewiczowskie „powinowactwa z wyboru”, PAX, Warszawa.
Skwarczyńska Stefania (1965), Wstęp do nauki o literaturze, t. 3, cz. 5: Rodzaj literacki. Ogólna problematyka genologii, PAX, Warszawa.
Słowacki Euzebiusz (1826), Dzieła z pozostałych rękopismów ogłoszone, t. 2, J. Zawadzki, Wilno.
Spinoza Baruch (1954), Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona, przeł. I. Myślicki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Starowieyski Marek (2007), Wstęp [w:] Muza łacińska. Antologia poezji wczesnochrześcijańskiej i średniowiecznej, oprac. M. Starowieyski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Starowieyski Marek (2017), Hymn liturgiczny na tle rozwoju poezji starochrześcijańskiej, „Warszawskie Studia Teologiczne” nr 30.
Sulzer Johann Georg (1798), Allgemeine Theorie der Schönen Künste, t. 2, Weidmannschen Buchhandlung, Frankfurt nad Menem–Lipsk.
Sylvain (1741), Nouveau traité du sublime, Pierre Prault, Paryż.
Tomasz z Akwinu (1975), Summa teologiczna, t. 2: O Bogu. Część II (1,13–26), przeł. P. Bełch, Veritas, Londyn.
Tomasz z Akwinu (2021), Wykład „Księgi Psalmów”, przeł. W. Dąbrowski, oprac. P. Roszak, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń
Vauvenargues Luc de Clapiers (1821), Oeuvres posthumes, J.L.J. Brière, Paryż.
Weisgerber Leo (1971), Die geistige Seite der Sprache und ihre Erforschung, Hugo Moser, Düsseldorf.
White Hayden (2014), Przeszłość praktyczna, oprac. E. Domańska, TAiWPN Universitas, Kraków.
Woronczak Jerzy (1998), Hymn [w:] Słownik literatury staropolskiej, red. T. Michałowska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Zygmuntowicz Dorota (2011), Praktyka polityczna: od „Państwa” do „Praw” Platona, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
