Jana Lechonia głos jak „z rozbitego garnka”
DOI:
https://doi.org/10.26485/ZRL/2026/69.1/21Słowa kluczowe:
voice; pfonosphere; biography; radio aesthetics; pure poety; Jan LechońAbstrakt
The main research objective of this paper is to identify the defining characteristics of Jan Lechoń’s voice, which have been shown to include the ability to express emotions and evoke poetic visions. Memories of the author of The Crimson Poem, viewed as soundscapes, made it possible to identify the acoustic characteristics of his voice and the perceptual impressions of “ear witnesses” who knew Lechoń as a speaker, storyteller, or reciter. The poet’s biography served as the context for this research, as the recorded memories cover all periods of his life: childhood, his youth in Warsaw, his time in Paris, and his emigration to the United States. Another important research perspective was the interwar radio aesthetic, as well as the principles of Zenon Kosidowski and Witold Hulewicz, which show affinities with the principles of pure poetry. In Lechoń’s poetry, the hallmarks of pure poetry were metaphysical and epistemological reflections aimed at finding spiritual harmony. In his oratory, Lechoń achieved these goals through the creative power of his voice, which captivated his listeners and led them to discover the order of the world.
Liczba pobrań
Bibliografia
Antonik Dominik (2024), Głos pisarza jako znak tożsamości. Od etyki do ekonomii, od jednostkowości do reprodukcji, „Teksty Drugie” nr 3.
Balbus Stanisław (1996), Między stylami, TAiWPN Universitas, Kraków.
Biernat Anna (1992), Jan Lechoń w radiu, „Przegląd Polski”, 5 marca.
Biernat Anna (1994), Publicystyka radiowa Jana Lechonia, „Przegląd Literacki” nr 1.
Chylińska Teresa (1983), Jan Lechoń o Szymanowskim, „Tygodnik Powszechny” nr 2.
Chyła-Szypułowa Irena (2007), Muzyka w poezji Jana Lechonia, „Studia Artystyczne Akademii Świętokrzyskiej” t. 4.
Czarnecka Barbara (2013), Ruchomy na szali wagi. Lechoń homotekstualny, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.
Dorosz Beata (2013a), Nowojorski pasjans. Polski Instytut w Ameryce, Jan Lechoń, Kazimierz Wierzyński. Studia o wybranych zagadnieniach działalności 1939–1969, Biblioteka „Więzi”, Warszawa.
Dorosz Beata (2013b), „Tu mówi Nowy Jork”. Z tekstów radiowych Jana Lechonia i Kazimierza Wierzyńskiego, „Roczniki Humanistyczne” z. 1.
Hejmej Andrzej (2001), Muzyczność dzieła literackiego, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, Wrocław.
Hejmej Andrzej (2015), W kulturze dźwięku. Słuchanie literatury, „Teksty Drugie” nr 5.
Hejmej Andrzej (2019), Literatura w kulturze akuzmatycznej, „Ethos” nr 1, DOI: 10.12887/32-2019-1-125-07.
Hejmej Andrzej (2024), „…dotknąć inne ciało”. Głos i skryptoralność, „Teksty Drugie”, nr 3.
Hejmej Andrzej, Kucia-Kuśmierska Katarzyna, Ciemiera Katarzyna (2024), Od redaktorów [w:] Głos, dźwięk, literatura. Przestrzenie intermedialności, red. A. Hejmej, K. Kucia-Kuśmierska, K. Ciemiera, TAiWPN Universitas, Kraków.
Hulewicz Witold (1935a), Scenariusz słuchowiska, „Antena” nr 2.
Hulewicz Witold (1935b), Teatr wyobraźni. Uwagi o słuchowisku i literackim scenariuszu radiowym, Biblioteka Radiowa, Warszawa.
Hutnikiewicz Artur (1960), Sztuka poetycka Jana Lechonia, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Filologia Polska” nr 2.
Iwaszkiewicz Jarosław (1957), Lechoń i Tuwim [w:] J. Iwaszkiewicz, Książka moim wspomnień, Wydawnictwo Literackie, Warszawa.
Jasiński Roman (1988), Lechoń i Iwaszkiewicz o Rubinsteinie, „Ruch Muzyczny” nr 16.
Juslin Patrik N., Scherer Klaus R. (2005), Vocal expression of affect [w:] The new handbook of methods in nonverbal behavior research, red. J.A. Harrigan, R. Rosenthal, K.R. Scherer, Oxford University Press, Oksford.
Kisielowa Joanna (2001), Retoryka i melancholia. O poezji Jana Lechonia, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Kosidowski Zenon (1928), Artystyczne słuchowiska radiowe, Fiszer i Majewski, Księgarnia Uniwersytecka, Poznań.
Kotliński Andrzej (2015), Polonez artyleryjski Jana Lechonia [w:] Skamander, t. 11: „Reinterpretacje”, red. M. Tramer, A. Wójtowicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Kowalski Stanisław J. (1996), Jan Lechoń jako redaktor i publicysta w okresie nowojorskim, Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin.
Krasiński Edward (1984), Nowojorski dramat Jana Lechonia, „Dialog” nr 12.
Krzywicka Irena (1996), Wyznania gorszycielki, Czytelnik, Warszawa.
Laskowicz Krystyna (1977), Orientacja poetycka w pierwszych estetykach sztuki radiowej (1927–1935), „Pamiętnik Literacki” nr 68.
Lechoń Jan (1992a), Dziennik, t. 1: 30 sierpnia 1949–31 grudnia 1950, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Lechoń Jan (1992b), Dziennik, t. 2: 1 stycznia 1951–31 grudnia 1952, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Lechoń Jan (1993a), Dziennik, t. 3: 1 stycznia 1953–30 maja 1956, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Lechoń Jan (1993b), O literaturze polskiej, Oficyna Wydawnicza Interim, Warszawa.
Lechoń Jan (1995), Poezje zebrane, oprac. R. Loth, Algo, Toruń.
Lechoń Jan (1999), Portrety ludzi i zdarzeń, oprac. P. Kądziela, Biblioteka „Więzi”, Warszawa.
Losiak Robert (2010), O opisach pejzaży dźwiękowych, „Acta Universitais Wratislaviensis. Prace Kulturoznawcze” nr 11.
Matuszewski Ryszard (1987), Posłowie. Lechoń — poeta i człowiek [w:] J. Lechoń, Poezje, wybór W. Nowakowska, Czytelnik, Warszawa.
Misiak Tomasz (2009), Estetyczne konteksty audiosfery, Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa, Poznań.
Nowak Maciej J. (2019), Niesamowicie wrażliwy plotkarz. Ze swoją ciętą ironią Jan Lechoń był prawdziwym postrachem towarzystwa, „Przegląd” nr 29 [Warszawa], www.tygodnikprzeglad.pl/niesamowicie-wrazliwy-plotkarz [dostęp: 9.05.2026].
Olszewski Jurek, Nowosielska-Grygiel Joanna (2017), Nowe metody diagnostyczne oceny czynności głosu dla potrzeb foniatry i logopedy, „Logopedica Lodziensia” nr 1.
Ostasz Gustaw (2001), Filiacje, dialogi, spór z tradycją. Szkice o literaturze polskiej XX w., Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Rzeszów.
Ostasz Gustaw (2017), Śladami poezji czystej, Fosze, Rzeszów.
Owsikowska Anna (2014), Wybrane audycje radiowe „Dziennikiem” oświetlone. Jana Lechonia praca dla Radia Wolna Europa, „Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nauki Humanistyczne” nr 1.
Ozimek Edward (2002), Dźwięk i jego percepcja. Aspekty fizyczne i psychoakustyczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Pamięci Jana Lechonia (1958), Nakł. „Wiadomości”, Londyn.
Piaskowski Łukasz (2019a), Muzyczne nośniki pamięci kulturowej w poezji Jana Lechonia, „Prace Literackie” nr 59.
Piaskowski Łukasz (2019b), Poetycka postromantyczna dźwiękowa epistemologia w poezji wybranych poetów dwudziestolecia międzywojennego [w:] Filozoficzne aspekty literatury. Studia i szkice, red. A. Skała, Tygiel, Lublin.
Piaskowski Łukasz (2020), Audiosfera jako kategoria literaturoznawcza. Próba przybliżenia zjawiska, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” z. 4, DOI: 0.26485/ZRL/2020/63.4/9.
Pochel Piotr (2012), Intertekstualne gry w liryce Jana Lechonia i Tadeusza Różewicza, Uniwersytet Śląski, Katowice.
Pruszewicz Antoni, Obrębowski Andrzej, Wiskirska-Woźnica Bożena, Wojnowski Witold (2004), W sprawie kompleksowej oceny głosu — własna modyfikacja testu samooceny sprawności głosu (Voice Handicap Index), „Otolaryngologia Polska” nr 58.
Puchalska Iwona (2017), Muzyka w okolicznościach lirycznych. Zapisy słuchania muzyki w poezji polskiej XX i XXI w., Księgarnia Akademicka, Kraków.
Radion Ewelina (2017), Audiosfera „Karmazynowego poematu” Jana Lechonia [w:] Literatura współczesna w edukacji polonistycznej, t. 2: „Interpretacje — wartości — konteksty”, red. U. Kopeć, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
Radion Ewelina (2019a), Akustyczne doświadczenie przestrzeni w poezji Jana Lechonia [w:] Przestrzeń i czas w literaturze — lektura przestrzeni i czasu, red. D. Hejda, A. Jakubowska-Ożóg, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
Radion Ewelina (2019b), Percepcja wrażeń akustycznych w „Mochnackim” Jana Lechonia, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” nr 52, HDL: 11089/35595.
Radion Ewelina (2022), Uobecnić niewidzialne. „Niebo” Jana Lechonia [w:] Czytanie Lechonia, red. W. Lewandowski, J. Osiński, Instytut Literatury, Kraków.
Radion Ewelina (2025), Zasłuchany Lechoń. O tekstowych świadectwach doświadczeń audialnych, TAiWPN Universitas, Kraków.
Regiewicz Adam (2017), Filolog w słuchawkach, czyli jak literaturoznawca słucha tekstu? [w:] Sposoby słuchania, red. M. Olejniczak, T. Misiak, Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej, Konin.
Regiewicz Adam (2020a), Głośne pióra. Obecność muzyki popularnej we współczesnej literaturze polskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza, Częstochowa.
Regiewicz Adam (2020b), Słownik odgłosów somatycznych, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk.
Sadkowska-Mokkas Lidia (2016), Warszawa skamandrytów, Bellona, Warszawa.
Skarbowski Jerzy (1995), Muzyczna dusza Jana Lechonia, „ISME” nr 3/4.
Słonimski Antoni (1926), Historia Picadora, „Wiadomości Literackie” nr 155/156.
Smaszcz Wiesław (1981), Koncert Mochnackiego, „Poezja” nr 4.
Stradecki Janusz (1977), W kręgu Skamandra, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Strzyżewski Mirosław (1994), Moja psychastenia. Leszka Serafinowicza opowieść o Janie Lechoniu, „Twórczość” nr 1.
Tatarowski Konrad (2005), Literatura i pisarze w programie Rozgłośni Polskiej Radio Wolna Europa, TAiWPN Universitas, Kraków.
Tatarowski Konrad W. (1997), Jan Lechoń z taśmoteki Rozgłośni Polskiej RWE, „Tygiel Kultury” nr 6/7.
Tuwim Julian (1926), Nasz pierwszy wieczór, „Wiadomości Literackie” nr 155/156.
Urbańska Monika (2022), Obcy i maska, O wierszu „Erynie” Jana Lechonia [w:] Czytanie Lechonia, red. W. Lewandowski, J. Osiński, Instytut Literatury, Kraków.
Utracka Dorota (2002), Emigracyjna wspólnota tęsknot, trosk i nadziei, czyli nad „koncertami polskości — Mickiewicz — Lechoń — (szkic analityczno-porównawczy) [w:] Szczególne problemy człowieka i edukacji u progu XXI w. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Bogdanowi Snochowi, red. S. Podobiński, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Częstochowa.
Wiśniewski Jerzy (2001), Czy Maurycy Mochnacki koncertował, grając na klawikordzie? Uwagi na marginesie wiersza Jana Lechonia, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” z. 2.
Wspomnienia o Janie Lechoniu (2006), oprac. P. Kądziela, Biblioteka „Więzi”, Warszawa.
Wspomnienia o Julianie Tuwimie (1963), red. W. Jedlickia, M. Toporowski, Czytelnik, Warszawa.
Zaruba Jerzy (2007), Z pamiętników bywalca. Patrząc na Warszawę, Iskry, Warszawa.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
