"A TRAM TRANSVERSING" THE PAGE: "PSZEMIANA" [TRANSFORNATION] AND JERZY JANKOWSKI’S POETIC NARRATIVES

« LE TRAM ATRAVÈR » DE PAGE. « PSZEMIANA » [TRANSFORMACION] ET AUTRES RÉCITS POÉTIQUES DE JERZY JANKOWSKI

Authors

DOI:

https://doi.org/10.26485/PP/2026/81/6

Keywords:

Awangarda; futuryzm; Jerzy Jankowski; poemat prozą; metamorfoza

Abstract

The article examines the poetic narratives in Poland’s first futurist writer, Jerzy Jankowski’s Tram wpopszek ulicy [A Tram Transversing the Street] and explores the nuanced interplay between prose and poetry in the whole volume. The hybrid forms are examined in the context of various traditions of the prose poem, the analyses focusing on how Jankowski’s poetic narratives combine modernist, symbolist, and avant-garde inspirations. These in­fluences are visible in references to journalistic genres, the prose poems by Charles Baude­laire and Arthur Rimbaud, the poetry of Tadeusz Miciński, and the futuristic literary experiments of F.T. Marinetti. One of Jankowski’s prose poems, Pszemiana [Transforna­tion], is analyzed in detail, with particular attention to its animal characters and the suc­cessive intertexts it evokes. This leads to unexpected conclusions regarding a distinctive mode of transformative interaction of poetic and prose forms in Jankowski’s oeuvre.

 

 LE TRAM ATRAVÈR DE PAGE. PSZEMIANA [TRANSFORMACION] ET AUTRES RÉCITS POÉTIQUES DE JERZY JANKOWSKI

Résumé

Cet article se concentre sur les récits poétiques inclus dans le volume Tram wpopszek ulicy [Le Tram atravèr la rue] de Jerzy Jankowski et sur les relations non évidentes entre prose et poésie qui se révèlent tout au long du tome du premier futuriste polonais. Ces formes frontalières sont décrites à travers la perspective des différentes traditions du poème en prose, et les analyses se concentrent sur la manière dont les récits poétiques de Janko­wski tissent des liens entre les inspirations modernistes, symbolistes et avant-gardistes, comme en témoignent les références aux genres journalistiques, à la tradition des poèmes en prose de Charles Baudealaire et d’Arthur Rimbaud, à la poésie de Tadeusz Miciński et aux expérimentations futuristes de F.T. Marinetti. Le poème en prose de Jankowski, intitulé Pszemiana [Transformacion], dans lequel les protagonistes sont des animaux, est particulièrement mis en avant, ainsi que les phénomènes intertextuels qui en découlent. Ce poème est analysé en détail et conduit à des conclusions inattendues au sujet d’un type particulier d’interpénétration des formes poétiques et prosaïques de l’oeuvre de Jankowski et de leurs métamorphoses.

MOTS-CLÉS Avant-garde ; futurisme ; Jerzy Jankowski ; poème en prose ; métamorphose

Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski.
The article was translated from Polish into French by Dorota Walczak-Delanois and Yoana Ganowski.

Author Biography

Marta Baron-Milian, Uniwersytet Śląski w Katowicach, Instytut Literaturoznawstwa

Spécialiste en littérature et en culture, maître de conférences à l’Institut de littérature de l’Université de Silésie. Rédactrice en chef de « Śląskie Studia Polonistyczne », auteure de la monographie Grzebanie grzebania. Archeolog i grabarz w twórczości Jerzego Ficowskiego (2014), Wat plus Vat. Związki literatury i ekonomii w twórczości Aleksandra Wata (2015) et Neofuturzy i futuryści. Kryp­tohistorie polskiej awangardy (2023), coéditrice, entre autres, de la monographie collective Płeć awangardy (2019).

References

Baranowska Małgorzata. 1984. Surrealna wyobraźnia i poezja. Warszawa: Czytelnik.

Baron-Milian Marta. 2020. Kryptonimy Jerzego Jankowskiego. „Przestrzenie Teorii”, nr 34. S. 35–74.

Baron-Milian Marta. 2023. Neofuturzy i futuryści. Kryptohistorie polskiej awangardy. Toruń: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Baudelaire Charles. 1959. Paryski spleen: poematy prozą. Przeł. Joanna Guze. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Baudelaire Charles. 2006. Le Spleen de Paris. Petits poèmes en prose. Éd. Robert Kopp. Introduction de Georges Blin. Coll. Poésie. Paris : Gallimard.

Blake William. 1974. Le Tigre. [In:] William Blake. Chants d’innocence et d’expériences. Œuvres I. Trad. Pierre Leyris. Paris : Aubier-Flammarion. P. 239.

Blake William. 1993. Tygrys i inne wiersze. Przeł. Tadeusz Sławek. Katowice: Dom Wydawniczy Sfera.

Czaja Dariusz. 2010. Gdzieś dalej, gdzie indziej. Wołowiec: Czarne.

de Martino Ernesto. 1966. La terre du remords. Trad. Claude Poncet. Coll. Bibliothèque des Sciences humaines. Paris : Gallimard.

de Martino Ernesto. 1971. Ziemia zgryzoty. Przyczynek do historii życia religijnego południowych Włoch. Przeł. Wojciech Marucha. Warszawa: Książka i Wiedza.

Głowiński Michał. 1997. Powieść młodopolska. Studium z poetyki historycznej. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.

Gutowski Wojciech. 1985. „Z mego szczęścia uczyniłem hekatombę szaleństwu”. [In:] Tadeusz Miciński. Poematy prozą. Kraków: Wydawnictwo Literackie. S. 5–32.

Jankowski Jerzy [Yankowski Yeży]. 1920 [1919]. Tram wpopszek ulicy. Warszawa: Wydawnictwo Futuryzm Polski.

Jankowski Jerzy. 1910. Z cyklu „Przemiany”. „Żórawce” (Wilno). S. 88–89.

Jankowski Jerzy. 1913. Miciński. „Tydzień”, nr 18. S. 17.

Jankowski Jerzy. 2023. Tram wpopszek ulicy i inne utwory. Wyb. i oprac. Łukasz Własiuk. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Kafka Franz. 1955. La métamorphose. Trad. Alexandre Vilalatte. Paris : Gallimard.

Kafka Franz. 2016. Przemiana. Przeł. Juliusz Kydryński. [In:] Franz Kafka. Opowieści i przypowieści. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. S. 127–186.

Kluba Agnieszka. 2014. Poemat prozą w Polsce. Warszawa–Toruń: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Kuźma Erazm. 1995. Bestiaria młodopolskie. [In:] Stulecie Młodej Polski. Studia. Red. Maria Podraza-Kwiatkowska. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”. S. 169–186.

Majerski Paweł. 1994. Jerzy Jankowski. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Matuszek Gabriela. 2003. Melancholik, mistyk, narcystyczny kochanek, samotny homo dolorosus. [In:] Stanisław Przybyszewski. Poematy prozą. Wyb., wstęp i oprac. Gabriela Matuszek. Kraków: Wydawnictwo Literackie. S. 5–42.

Miciński Tadeusz. 1980. Poezje. Oprac. Jan Prokop. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Miciński Tadeusz. 1985. Poematy prozą. Oprac. Wojciech Gutowski. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Okulicz-Kozaryn Radosław. 2020. Yeży Yankowski kontra Jerzy Jankowski. Akt zerwania z Młodą Polską i samym sobą (pierwsza odsłona). „Ruch Literacki”, z. 1. S. 33–46.

Przybyszewski Stanisław. 2003. Poematy prozą. Wyb., wstęp i oprac. Gabriela Matuszek. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Rimbaud Arthur. 1946. Une saison en enfer. Montréal : Les Éditions Variétés.

Rimbaud Arthur. 1980. Sezon w piekle. Iluminacje. Przeł. Artur Międzyrzecki. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Sterna Wachowiak Sergiusz. 1985. Miąższ zakazanych owoców. Jankowski – Jasieński – Grędziński. Bydgoszcz: Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa – Książka – Ruch”.

Zabawa Krystyna. 1999. „Kalejdoskop myśli, wrażeń i obrazów” – młodopolskie odmiany krótkiego poematu prozą. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.

Published

2026-02-20

Issue

Section

II. TRANSITIONS AND METAMORPHOSES OF THE GENRE AT THE TURN OF THE NINETEENTH AND TWENTIETH CENTURIES / TRANSITIONS ET MÉTAMORPHOSES DU GENRE AU TOURNANT DES XIXe ET XXe SIÈCLES