Felieton, esej, reportaż — próba kognitywnego ujęcia ich hybryd genologicznych

Łukasz Trojanowski

doi:10.26485/ZRL/2026/69.1/19

Authors

Łukasz Trojanowski Zamojskie Towarzystwo Oświatowe, Poland https://orcid.org/0009-0000-2269-4646

DOI:

https://doi.org/10.26485/ZRL/2026/69.1/19

Keywords:

literary genres; genre hybrids; genre blends; columntage; columnsay

Abstract

The article presents an analysis of the perception of media and press genres. It outlines the development of genological research, with the focus on literary, linguistic and media genology. It compares the genre characteristics of the column (Pol. felieton) and the reportage (Pol. reportaż), as well as the column and the essay (Pol. esej). The article assumes that specific press genres constitute mental fields that may undergo a process of blending. Drawing on the theory of cognitive blends (Agnieszka Libura), the article outlines the functioning of two genre blends labelled — for the purpose of the text — columntage (a blend of ‘column’ and ‘reportage’; Pol. feliertaż) and columnsay (a blend of ‘column’ and ‘essay’; Pol. feliesej). The genre blend of columntage is examined on the basis of the work of a sports journalist, Jerzy Chromik, and the genre blend of columnsay — on the basis of texts collected in the volume Świat w oczach sąsiadki [The World through the Eyes of a Neighbour] by Ryszard Koziołek The analyzed texts by Jerzy Chromik, published in the volume Remanent [The Inventory], and by Ryszard Koziołek are reprints of press articles, but they have been composed according to a new organizing principle. The genre amalgams they contain are presented as genre hybrids

Downloads

Download data is not yet available.

References

Bachtin Michaił (1986), Estetyka twórczości słownej, przeł. D. Ulicka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.

Balbus Stanisław (1999), Zagłada gatunków, „Teksty Drugie” nr 6, https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/teksty-drugie-teoria-literatury-krytyka-interpretacja/1999-numer-6-59/teksty_drugie_teoria_literatury_krytyka_interpretacja-r1999-t-n6_59-s25-39.pdf [dostęp: 18.05.2026].

Balcerzan Edward (2007), Sytuacja gatunków [w:] Polska genologia literacka, red. D. Ostaszewska, R. Cudak, Wydawnictwo PWN, Warszawa.

Bauer Zygmunt (2000), Gatunki dziennikarskie [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Z. Bauer, E. Chudziński, TAiWPN Universitas, Kraków.

Bogołębska Barbara (2021), Spotkania dziennikarstwa i literatury, Primum Verbum, Łódź.

Chromik Jerzy (2022), Remanent, t. 3, SQN, Kraków.

Chudziński Edward (2000), Felieton [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Z. Bauer, E. Chudziński, TAiWPN Universitas, Kraków.

Czapliński Przemysław (2025), Rozbieżne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976–2020, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Gatunki dziennikarskie w erze cyfryzacji (2021), red. K. Wolny-Zmorzyński, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.

Genologia polska (1983), red. E. Miodońska-Brookes, A. Kulawik, M. Tatara, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Grochowski Grzegorz (2000), Tekstowe hybrydy. Literackość i jej pogranicza, Funna, Warszawa.

Grochowski Grzegorz (2009), [Tekstowe hybrydy] [w:] Polska genologia. Gatunek w literaturze współczesnej, red. R. Cudak, Wydawnictwo PWN, Warszawa.

Grochowski Grzegorz (2018), Pamięć gatunków, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa, DOI: 10.4000/books.iblpan.1760.

Heck Dorota (1995), Esej [w:] Słownik literatury polskiej XX wieku, red. A. Brodzka i in., Ossolineum, Wrocław.

Iwańczyk Patryk (2024), O sporcie inaczej. Felietony z tygodnika „Piłka Nożna” w ujęciu genologicznym, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Jarzębski Jerzy (2016), Proza: wykroje i wzory, TAiWPN Universitas, Kraków.

Kąkolewski Krzysztof (1983), Wokół estetyki faktu [w:] Genologia polska, red. E. Miodońska-Brookes, A. Kulawik, M. Tatara, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Kąkolewski Krzysztof (1995), Reportaż [w:] Słownik literatury polskiej XX wieku, red. A. Brodzka i in., Ossolineum, Wrocław.

Korwin-Piotrowska Dorota (2011), Poetyka — podręcznik po świecie tekstów, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Koziołek Ryszard (2022), Dobrze się myśli literaturą, Czarne, Wołowiec.

Koziołek Ryszard (2025), Świat w oczach sąsiadki, Znak, Kraków.

Kultura afektu — afekty w kulturze (2015), red. R. Nycz, A. Łebkowska, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa.

Libura Agnieszka (2007), Amalgamaty kognitywne. Powstanie i rozwój koncepcji integracji pojęciowe [w:] Amalgamaty kognitywne w sztuce, red. A. Libura, TAiWPN Universitas, Kraków.

Lisak-Gębala Dobrawa (2016), Wizualne odskocznie, TAiWPN Universitas, Kraków.

Nowak Paweł, Tokarski Ryszard (2007), Medialna wizja świata a kreatywność językowa [w:] Kreowanie światów w języku mediów, red. P. Nowak, R. Tokarski, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Nycz Ryszard (2001), Literatura jako trop rzeczywistości, TAiWPN Universitas, Kraków.

Pietrzak Magdalena (2013), Wyznaczniki gatunkowe felietonu drugiej połowy XIX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, HDL: 11089/28296.

Polska genologia lingwistyczna (2020), red. D. Ostaszewska, R. Cudak, Wydawnictwo PWN, Warszawa.

Polska genologia literacka (2007), red. D. Ostaszewska, R. Cudak, Wydawnictwo PWN, Warszawa.

Polska genologia. Gatunek w literaturze współczesnej (2009), red. R. Cudak, Wydawnictwo PWN, Warszawa.

Polski esej literacki (2017), oprac. J. Tomkowski, Ossolineum, Wrocław.

Sendyka Roma (2006), Nowoczesny esej. Studium historycznej świadomości gatunku, TAiWPN Universitas, Kraków.

Sendyka Roma (2012), W stronę kulturowej teorii gatunku [w:] Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, t. 1, red. M.P. Markowski, R. Nycz, TAiWPN Universitas, Kraków.

Sławiński Janusz (2002), Esej [w:] Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, Ossolineum, Wrocław.

Stefański Ryszard (2011), Przestępstwo korupcji sportowej, „Ius Novum” nr 5.

Ślawska Magdalena (2019), Sztuka mediów. O świadomości gatunkowej dziennikarzy prasowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Tabakowska Elżbieta (2010), Mit o Persefonie jako amalgamat pojęciowy [w:] Persefona, czyli dwie rzeczywistości, red. M. Korytowska, M. Sokalska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Tabaszewska Justyna (2019), Forma i fakt. Wyzwania współczesnego reportażu, „Teksty Drugie” nr 6.

Trojanowski Łukasz (2025), Narracje medialne wokół meczów polskiej reprezentacji w piłce nożnej w kontekście rocznicowym, „Przegląd Politologiczny” nr 1: DOI: 10.14746/pp.2025.I.18.

Witosz Bożena (2001), Gatunek: sporny (?) problem współczesnej refleksji tekstologicznej, „Teksty Drugie” nr 5.

Wojtak Maria (2004), Gatunki prasowe, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Wojtak Maria (2010), Analiza gatunków prasowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Wojtak Maria (2019), Wprowadzenie do genologii, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Wolny-Zmorzyński Kazimierz (2000), Reportaż [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Z. Bauer, E. Chudziński, TAiWPN Universitas, Kraków.

Wolny-Zmorzyński Kazimierz, Kaliszewski Andrzej, Furman Wojciech (2006), Gatunki dziennikarskie. Teoria. Praktyka. Język, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa.

Wróblewski Michał (2010), Wstępna charakterystyka powieści graficznej. W stronę genologii humanistyczne, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” t. 53, z. 1–2, HDL: 1089/44565.

Zajas Paweł (2019), Fakty, fikcje, niefikcje. Trzy uwagi o gatunkach granicznych, „Teksty Drugie” nr 6.